Cummings heeft lak aan lockdownregels

Alweer is het bonje in Westminster. Na jaren van Brexit-chaos onder Theresa May komt de Britse politiek ook onder Boris Johnson niet tot rust. Het gedrag van de premier helpt niet echt: op het persoonlijke vlak een echtscheiding, een verloving, een nieuw vaderschap (het hoeveelste maakt hij niet bekend), in de openbaarheid een arrogante houding in de Brexit-onderhandelingen en een initieel zwaar onderschatten van het gevaar van Covid-19. Terwijl het virus allang in het Verenigd Koninkrijk was aangekomen, bleven de scholen en de pubs open, en gingen paardenrennen en voetbalwedstrijden gewoon door. De corona-uitbraak die hierop volgde, dreigde onbeheersbaar te worden, een lockdown werd onvermijdelijk.

Terwijl de Britten gedwongen thuis zaten, drong het coronavirus tot in regeringskringen door en vocht de premier op de intensive care voor zijn leven. Johnson overleefde Covid-19 maar net, nam (te kort) tijd om te herstellen en keerde zichtbaar aangeslagen terug naar 10 Downing Street. Daar zag hij zich geconfronteerd met een nieuwe oppositieleider, Keir Starmer, een misschien wat saaie maar zeer degelijke, goed geïnformeerde, retorische sterke ex-advocaat. Starmer is een taaie tegenstander voor Boris Johnson, die de waarheid niet zo nauw neemt.

Met veel moeite ploegt Johnson voort, de Brexit-onderhandelingen lopen uiterst stroef, de pandemie kost onnodig veel Britten het leven. Het Verenigd Koninkrijk heeft Spanje en Italië allang ingehaald als het gaat om het aantal Covid-19-doden. De prijs voor de lakse houding van Johnson’s regering in de eerste weken van de pandemie – hij schudde nog vrolijk handen met Covid-19-patiënten – is hoog, vooral onder zieke en oudere Britten.

Maar net nu de cijfers beginnen te verbeteren, komen de Guardian en de Mirror met onthullingen over het breken van de lockdownregels door Johnson’s topadviseur Dominic Cummings. Deze is midden in de coronaviruslockdown met Covid-19-symptomen van Londen naar Durham gereden, om uit te zieken in het guesthouse van zijn ouders. Hij deed dit naar eigen zeggen omdat hij een oppas nodig had voor zijn vierjarige zoontje, en dat kon alleen zijn nicht in Durham zijn. In heel Londen was niemand te vinden die op zijn kind kon passen. Ook werd hij gespot op 30 mijl van zijn verblijfplaats. Maar daarvoor heeft hij een verklaring: hij wilde checken of zij ogen goed genoeg waren om terug naar Londen te rijden. Dat deed hij met zijn vrouw en kind in de auto. Het is een eigenaardig verhaal. Moet je wel terug aan het werk als je ogen (nog) niet goed zijn? En is een autorit de enige manier om je ogen te checken, hoe verantwoord is dit, en zeker met een vierjarig kind op de achterbank.

Toch vindt Dominic Cummings dat wat hij deed redelijk is, hij biedt geen excuses aan en denkt er niet over om op te stappen. Het argument dat hij de regels die hij zelf mede heeft vormgegeven niet volgt, wuift hij weg. Onzin, hij heeft niemand in gevaar gebracht, hij heeft alleen voor zijn familie gezorgd. Punt. Johnson verdedigt hem door te zeggen dat hij zijn ‘vaderinstinct’ heeft gevolgd en datgene heeft gedaan wat iedere ouder zou doen in een soortgelijke situatie. Dat is zeer de vraag. Maar de hoofdvraag is waarom Johnson zijn politieke geloofwaardigheid opoffert aan het aanblijven van Cummings.

Cummings is een apart figuur. Zijn blogs geven een beeld van zijn wereldbeeld en zijn visie op de (Britse) politiek. Die vindt hij gezapig, niet bereid te veranderen, en niet opgewassen tegen de huidige tijd, laat staan de toekomst. Hij wil veranderen, doorbreken, en daarvoor wil hij werken met mensen die anders denken. Hij zoekt daarom naar ‘assorted weirdos’ en ‘misfits’, die hem helpen het bed in Westminster flink op te schudden en het Verenigd Koninkrijk, en vooral de regering en de ambtenarij, ingrijpend te veranderen.

Johnson geeft zijn adviseur Cummings de vrije hand. Hij kan bijna niet anders, want hij dankt zijn politieke carrière aan Cummings, die hem heeft geholpen tijdens de Vote Leave-campaign en een belangrijke rol heeft gespeeld in zijn verkiezingsoverwinning van december 2019. Cummings weet precies hoe hij de publieke opinie moet bespelen, en heeft het voor elkaar gekregen dat oersocialistische constituencies in het noorden van Engeland voor het eerst in generaties conservatief hebben gestemd. Mede hierdoor behaalde Johnson een monsteroverwinning. Maar daarmee is Johnson ook afhankelijk geworden van Cummings, die de politieke agenda bepaalt, mensen naar eigen goedvinden ontslaat en aanneemt, en een eigen persconferentie organiseert.

Zijn succes heeft Cummings voor een groot deel te danken aan zijn politieke radar. Corona lijkt hier een aanslag op te hebben gepleegd. Cummings voelt de temperatuur van het badwater niet meer zo goed aan, dat blijkt uit het feit dat hij dacht dat hij de Britten wel zou kunnen overtuigen dat zijn gedrag acceptabel is. Maar is dit niet gelukt, integendeel, de Britten zijn razend, en de persconferentie die Cummings maandag in de rozentuin van het premiershuis gaf, heeft de woede alleen maar verder aangewakkerd.

Het gevaarlijkste en meest bedenkelijke van deze situatie is de onmacht van Johnson. De gekozen premier kan niet meer zonder zijn ongekozen adviseur, hij verdedigt hem tegen beter weten in, tegen alles en iedereen. De oudste parlementaire democratie ter wereld wankelt al een hele tijd, maar dreigt nu te imploderen. En laat dat nou net de bedoeling van Dominic Cummings zijn.

Cartoon: Diego Sideburng, flickr.com/photos/diego_sideburns/49929107913.