Dansende hooibergen

Soms lijken populisten lachwekkend, maar zijn ze het niet. Een recent voorval in Zwitserland is hier een goed voorbeeld van.

Vorige week werd de langste treintunnel ter wereld, de Gotthardbasistunnel, geopend. Het was een groots feest waar naast veel Zwitserse burgers en notabelen ook de leiders van de omliggende landen aanwezig waren: Angela Merkel, Francois Hollande, Matteo Renzi, om er een paar te noemen. De internationale media berichtten er uitgebreid over, iedereen was vol lof over deze buitengewone prestatie. Het was een dag van nationale trots voor een land dat zo vaak – veelal terecht overigens – kritiek over zich heen krijgt.

Maandagochtend kwam er dan toch nog een zure noot. Waarom waren er dansende derwisjen op het feest geweest, hoe kon de regering bij de opening van een tunnel in het hart van het land de Zwitserse waarden op deze manier verloochenen? De verontwaardiging van de vragensteller, de SVP-parlementariër Sylvia Flückiger-Bäni, was opgewekt door de figuren die op bovenstaande foto te zien zijn. Het waren derwisjen, zo wist zij, en daarin zag zij een teken van sluipende islamisering.

Een derwisj is volgens Wikipedia een islamitische soefie geestelijke die de gelofte van armoede heeft afgelegd. Als ik verder lees, lijkt het mij een hele spannende figuur: ‘hij straalt Gods liefde uit en is wijs, hij geeft goede raad. Hij verschijnt uit en verdwijnt in het niets, bezit toverkracht, kan door muren gaan, kan verschillende gedaanten aannemen, eet levers van doden, rijdt op een paard door de lucht en geeft appels voor vruchtbaarheid’. Maar voor mevrouw Flückiger-Bäni hoort een derwisj niet thuis op een Zwitsers nationaal feest.

Het antwoord van de regering was geestig: mevrouw Flückiger-Bäni had zich vergist, het waren helemaal geen derwisjen maar dansende hooibergen. Heel Zwitsers, horend bij de Alpen, bij de Zwitserse sagen en verhalen, juist boers, dus er was niets mis mee. De vraag en de reactie leidden tot een grote stroom aan reacties, cabaretiers gingen ermee aan de haal, mensen vonden het pijnlijk, lachwekkend, meenden dat het getuigde van grote onwetendheid of schudden hun hoofd in onbegrip.

Maar er zit wel degelijk een addertje onder het gras. Deze opmerking is minder spontaan dan het lijkt. Mevrouw Flückiger-Bäni is relatief onbekend en zegt weinig in het parlement, maar als ze dit doet, is het controversieel en leidt het tot heftige discussies. Het vreemde is, dat zij zelf niet eens op het Gotthardfeest aanwezig was. Er is dan ook een sterk vermoeden dat de SVP-partijleiding dit alles heeft geënsceneerd.

Hoe het ook zij, de vraag is gesteld, de opmerking is gemaakt, de kranten schrijven erover, de controverse is aangewakkerd. Het ‘andere’ is weer eens verdacht gemaakt en een volgende keer wordt er wel degelijk rekening gehouden met de vraag of een voorstelling wel Zwitsers genoeg is. Het gevaar van een langzame vergiftiging van het maatschappelijk klimaat, van een afkalvende tolerantie, van een geleidelijke acceptatie van racisme lijkt mij veel groter dan het gevaar van een sluipende islamisering. Populisten zijn vaak berekenender en minder grappig dan op je op het eerste gezicht zou denken.

 

Foto: http://www.tagesanzeiger.ch/schweiz/standard/achtung-das-fremde/story/25503978.

FPÖ vecht verkiezingsresultaat aan

Daarnet werd bekend dat de Oostenrijkse rechtspopulistische FPÖ de uitslag van de presidentsverkiezingen aanvecht. Het resultaat was uiterst krap: 50,3% voor Van der Bellen, 49,7% voor Hofer. De FPÖ kan het nog steeds niet geloven, en wantrouwt vooral de telling van de briefstemmen op de dag na de verkiezingen.

Het toeval wil dat de Zwitserse SVP twee voor het land zeer bepalende verkiezingen heeft gewonnen met precies hetzelfde percentage: 50,3. Het ging hierbij om de beslissing van 1992 om niet deel te nemen aan de Europese Economische Ruimte (EER), en om het Masseneinwanderungsinitiative van 2014. Beide referenda hebben de koers van het land veranderd. Niemand heeft het ooit gehad over een krappe uitslag, laat staan fraude. Nee, de ‘wil van het volk’ moet zonder mitsen en maren worden geaccepteerd. Aldus de populisten.

Nu de Oostenrijkse zusterpartij FPÖ een presidentsverkiezing met 49,7% van de stemmen heeft verloren, is er ineens sprake van verkiezingsfraude. Dit lijkt mij meten met twee maten. Maar belangrijker is dat een dergelijke actie de stabiliteit van het land niet ten goede komt en het vertrouwen in de democratie verzwakt. Laat dat nou net het doel van de populisten zijn.

Ik ben benieuwd of de uitslag van het Brexit straks ook 50,3% versus 49,7% is. Het zou zomaar kunnen. Of de uitslag dan wordt aangevochten? Dat hangt er van af wie er heeft gewonnen.

Niks ‘ja maar’

De aankondiging van Sylvana Simons om de politiek in te gaan, heeft tot heftige racistische reacties in de sociale media geleid. Zo heftig, dat minister Asscher zich in de discussie mengde met de boodschap dat nu echt alle grenzen weg zijn gevallen, dat dit niet niet acceptabel is. Er is geen ‘ja maar’, er is geen enkel excuus voor racisme, aldus Asscher.

De Volkskrant bericht dat onderzoek van de Nijmeegse Radboud Universiteit heeft uitgewezen dat het racisme in Nederland al jaren toeneemt. Niet alleen in de sociale media, maar overal in de maatschappij en in alle lagen van de bevolking. De onderzoekers claimen dat Pim Fortuyn het debat over de multiculturele samenleving op scherp heeft gezet met zijn ‘ik zeg wat ik denk’.

Het maatschappelijke en politieke debat is uitgehold en verruwd. De politieke tegenstander wordt niet meer bestreden met argumenten, maar wordt direct aangevallen, zelfs ontmenselijkt, aldus Femke Halsema in de Correspondent. Dat is overigens geen typisch Nederlands fenomeen, maar speelt in de meeste westerse democratieën. In Amerika diskwalificeert men de tegenstander door naming, shaming, framing. De demagoog Donald Trump doet niet anders, de man beledigt zijn tegenstanders, scheldt ze uit en weet vaak echt niet waar hij over praat.

Het recht op vrijheid van meningsuiting wordt misbruikt om wat men denkt, voelt en vindt zonder nadenken over de gevolgen voor anderen de wereld in te slingeren. Hoe anoniemer dit kan, hoe ruwer het wordt. En als mensen zich in hun mening gesteund voelen, is het hek van de dam. Dan gaat het steeds verder, tot aan openlijk racisme toe. Nu ook deze grens wordt overschreden, is het tijd voor bezinning.

We zijn toe aan grenzen in het publieke en politieke debat, aan respect voor de mening en de situatie van de ander. Het moet afgelopen zijn met het wegzetten van groepen mensen, met het openlijk haatzaaien, ook als dit nog net binnen de normen van de wet valt. Deze truc wordt in toenemende mate gebruikt om groepen mensen tegen elkaar op te zetten, mensen die elkaar niet eens kennen. Als mensen elkaar ontmoeten, als de ander een gezicht krijgt, als we naar elkaar luisteren, denken wij heel anders over elkaar. Kijk maar eens naar de prachtige film over Lesbos, The Island of All Together.

Ik hoop dat politici, opiniemakers én journalisten zich bewust zijn van de verantwoordelijkheid die zij hebben en de voorbeeldrol die zij vervullen. Het is niet altijd nodig de grenzen van het toelaatbare op te zoeken, soms is het beter je een beetje in te houden. In het belang van de ander. In het belang van de maatschappij. En uiteindelijk ook in je eigen belang.

Op het gebied van racisme is de grens duidelijk overschreden. Dat moet afgelopen zijn, daar is geen enkel excuus voor. Niks ‘ja maar’.

 

Afbeelding: Beeld van Boeddha, pixabay.com.

Uitburgeren: omstreden schijnoplossing

‘Jihadisten verdienen het niet om Nederlander te zijn’, aldus Ockje Tellegen van de VVD in de Tweede Kamer. Het staatsburgerschap als voorrecht. De nationaliteit als machtsmiddel van de staat, dat kan worden ingezet als de nationale veiligheid in gevaar is.

De discussie of het wenselijk of noodzakelijk is om jihadisten het staatsburgerschap af te nemen, wordt op dit moment overal in Europa gevoerd. Terugkerende Syrië-gangers zijn de schrik van de Europese landen, die ieder voor zich de mogelijkheden bekijken om de nationale veiligheid te beschermen. Uitburgering lijkt misschien een goede oplossing, maar in de praktijk dit leidt tot vreemde situaties.

Zo wil de Zwitserse staat het paspoort innemen van een 19-jarige teruggekeerde Syrië-ganger. Hij heeft zich in 2015 bij IS aangesloten en in Syrië geposeerd met een afgehakt hoofd. Zwitserland stelt dat hij hiermee zijn recht op de bescherming van de Zwitserse staat heeft verloren. De persoon waar het hier om gaat, is in Zwitserland geboren en is ook Italiaans staatsburger. Hij wordt dus aan Italië afgeschoven, als hij tenminste nog leeft, want dat weet niemand.

De Zwitserse wet regelt expliciet dat alleen burgers met een dubbele nationaliteit uitgeburgerd mogen worden, dit om stateloosheid te voorkomen. Mensen met een dubbele nationaliteit zijn hierdoor dus kwetsbaarder en worden volgens sommigen zelfs tweederangsburgers: in tegenstelling tot ‘echte’ Zwitsers kunnen zij wél hun staatsburgerschap verliezen.

Nederland kan ook alleen mensen met een dubbele nationaliteit het Nederlanderschap ontnemen. De VVD wil dit nu veranderen: voor jihadisten met een enkele nationaliteit moeten dezelfde regels gelden als voor jihadisten met een dubbele nationaliteit. Dit betekent dat stateloosheid volgens de VVD mogelijk moet worden. Een krasse uitspraak, omdat hiermee internationale afspraken worden geschonden.

Het afnemen van het staatsburgerschap is in verschillende opzichten omstreden. Jihadisten met een dubbele nationaliteit worden doorgeschoven naar een andere staat, in dit voorbeeld van Zwitserland naar Italië. Jihadisten met één nationaliteit worden stateloos gemaakt. Stateloze ballingen die in Nederland zijn opgegroeid zwerven dan door Syrië, Turkije of waar dan ook. Moeten die landen ze dan oppakken en berechten, omdat wij dat niet willen of kunnen? Regina Wecker, emeritus-hoogleraar aan de Universiteit Basel, vindt het onjuist om terroristen aan een andere staat te delegeren. Een staat is verantwoordelijk  voor zijn eigen burgers, dus ook voor terroristen.

Terugkerende jihadisten vormen een gevaar, niet alleen voor het land waar zij vandaan komen, maar voor heel Europa. Zij reizen met of zonder pas door ons continent, hebben overal cellen, netwerken en contacten. Grenzen spelen een ondergeschikte rol: de aanslagen in Parijs werden gepland en voorbereid in Brussel.

Laten we er alles aan doen om te voorkomen dat Europese jongeren radicaliseren. En mocht dit niet zijn gelukt, laten we dan samenwerken, ervaringen delen, informatie uitwisselen. Uitburgeren, doorschuiven, stateloosheid, dergelijke maatregelen lijken misschien daadkrachtig, maar brengen alleen schijnoplossingen. Moslim-extremisme is een Europees probleem, dat schreeuwt om een Europese aanpak.

Van der Bellen is president – en nu?

Na een ware politieke thriller is Alexander Van der Bellen zojuist tot president van Oostenrijk gekozen. Een uiterst kleine meerderheid van de Oostenrijkse kiezers wilde uiteindelijk toch geen rechts-extremistische neonazist aan het roer. Maar dit betekent ook dat vrijwel de helft van de Oostenrijkers hier geen problemen mee heeft, en dat is op zijn zachtst gezegd verontrustend.

Het bruine spook waart al enige tijd door Europa. Waar komt de steun voor rechts-extremisme en neonazisme vandaan? Een onderzoek van de ORF heeft aangetoond dat Hofer vooral wordt gesteund door lager opgeleide mannen op het platteland met slechte toekomstperspectieven. De kiezers van Van der Bellen zijn precies het omgekeerde: academisch opgeleid, wonend in de stad, met goede vooruitzichten en veelal vrouwelijk. Van der Bellen heeft daarnaast meer strategische kiezers achter zich weten te krijgen dan zijn tegenstander Hofer: mensen die op hem stemden om te voorkomen dat de andere kandidaat zou worden gekozen. Wellicht hebben zij wel de doorslag gegeven.

Wat kunnen we leren van deze ervaring in Oostenrijk? Hoe kunnen we voorkomen dat dit binnenkort weer gebeurt, wellicht volgend jaar al in Frankrijk? Waarom voelen deze kiezers zich zo buitengesloten, zo benadeeld, waarom zijn zij zo boos dat zij zo’n radicale stap willen zetten? Waar zijn de middenpartijen gebleven, waarom lukt het niet meer mensen duidelijk te maken dat democratie synoniem is met compromissen sluiten? Maar vooral: hoe krijgen deze kiezers weer perspectief?

Er zijn meer vragen dan antwoorden, maar laten we wel zijn, dit dilemma is dé uitdaging van onze tijd. We zijn verplicht dergelijke signalen serieus te nemen en te zoeken naar antwoorden en oplossingen. In Oostenrijk is het maar net goed gegaan, maar ook weer niet helemaal. Want een deel van de kiezers is nu nog gefrustreerder dan voor de presidentsverkiezingen. En dat zijn juist die kiezers die toch al zo boos en gefrustreerd waren.

We moeten deze spiraal doorbreken, en snel ook. Door goed te luisteren, mensen serieus te nemen, en door eerlijke, positieve informatieverstrekking. Door er alles aan te doen om het broze economische herstel te ondersteunen, door de weer langzaam groeiende welvaart goed te verdelen en ervoor te zorgen dat iedereen het beter krijgt. Dat zijn eerste stappen. Wie heeft nog meer ideeën?

 

Afbeelding: pixabay.com.

 

 

 

 

 

Is de wetgeving wel 21e-eeuw proof?

Zondag kiest Oostenrijk een nieuwe president. Dat is inderdaad wel vaker gebeurd. Maar deze verkiezing kan grote gevolgen hebben voor Europa. Waarom? Omdat Oostenrijkse politici decennialang te laks zijn geweest om de macht van de president goed vast te leggen. Dat was ook niet nodig, omdat twee middenpartijen het ambt onder elkaar verdeelden. Nu een rechts-extremistische kandidaat een gooi doet naar de macht, kan deze nalatigheid wel eens nare consequenties krijgen. Hoog tijd voor andere Europese parlementen om wakker te worden.

De Oostenrijkers kunnen kiezen tussen Alexander Van der Bellen, de voormalige partijleider van de Groenen, en Norbert Hofer van de Vrijheidspartij van Oostenrijk (FPÖ). Hofer heeft de beste kansen. Hij is relatief jong (45 jaar, Van der Bellen is 72 jaar), is charismatisch en belooft simpele oplossingen voor de complexe problemen van onze geglobaliseerde wereld. Grenzen dicht, geen minaretten, eigen volk eerst, ach, we kennen de riedel inmiddels wel. Uiteraard ook meer directe democratie, het volk moet het voor het zeggen krijgen zoals in voorbeeldland Zwitserland.

Hofer is niet zomaar een presidentskandidaat. Ten eerste heeft hij heeft rechts-extremistische, zelfs neonazistische sympathieën en ideeën. Ten tweede wil hij de macht van de president heel anders uitoefenen dan zijn voorgangers dit deden. De Oostenrijkse grondwet biedt hiervoor de mogelijkheden. De oorzaak hiervan gaat terug naar de verwarrende dagen van mei 1945, toen werd besloten het presidentsambt te baseren op de grondwet van 1929.

Terwijl de nieuwe Duitse Bondsrepubliek bewust koos voor een ceremoniële president, baseerden de Oostenrijkers het presidentschap op het autoritaire voorbeeld van de vooroorlogse Duitse Weimar-republiek. Volgens de Oostenrijkse grondwet legt de regering verantwoording af aan het parlement én aan de president. De na-oorlogse presidenten maakten hier geen gebruik van, er was een gentleman’s agreement dat de president zich niet direct met de dagelijkse politiek bemoeide. Dit functioneerde, tot nu toe.

Hofer heeft ambitieuze plannen. ‘U zult zich nog verbazen’, aldus zijn profetische woorden. Hij vindt dat hij tegenover het parlement een soort goddelijk recht heeft op de genade van het volk. Op zijn verkiezingsposters staat niet voor niets: ‘Das Recht geht vom Volk aus’. Deze uitspraak roept enge, zelfs beangstigende associaties op.

Het Oostenrijkse parlement heeft zitten slapen, net als het Duitse parlement. Als gevolg hiervan wordt Böhmermann momenteel in Duitsland vervolgd op basis van een vergeten en verouderde wet die het verbiedt een buitenlands staatshoofd te beledigen. En Oostenrijk kan zondag wel eens een ongewenst machtige president krijgen.

Na deze twee uitglijders doen de parlementen van de Europese landen er verstandig aan de nationale wetgeving nog eens grondig door te pluizen en te bekijken of deze nog wel 21e-eeuw proof is. Want voordat je het weet is de politieke situatie heel anders. In Oostenrijk is het mogelijk zondag al zover. Dat kan wel eens een grote schok worden, niet alleen voor Oostenrijk, maar voor heel Europa.

Het wordt een spannend weekend.

 

Foto: Hofburg Wenen, pixabay.

Zoeken naar een zondebok

Zaterdag was het Eurovisie Songfestival. Na het succes van Douwe Bob in de voorronde waren de verwachtingen in Nederland ineens hooggespannen. Iedereen zweepte elkaar op, sommigen dachten dat Douwe Bob nu zelfs kans had om te winnen. Douwe Bob haalde het niet en eindigde op 11e plaats. Hoe kan dat nou?

Voor een teleurstelling heb je een zondebok nodig, en dat is in dit geval het Eurovisie Songfestival. In een online poll van het Algemeen Dagblad gaf 68% van de respondenten aan dat Nederland nooit meer moet meedoen aan het Eurovisie Songfestival. We zijn niet echt sportieve verliezers.

In Rusland, de gedoodverfde winnaar die derde werd, is de teleurstelling nog veel groter. De voorgestelde maatregelen liegen er dan ook niet om: ‘Rusland denkt over boycot Eurovisie 2017’, aldus het AD.

Wat is er aan de hand? Het winnende lied van Oekraïne heet ‘1944’, en is een aanklacht tegen de deportaties van de Krim-Tataren door Stalin. Een gruwelijke episode uit de Russische geschiedenis die onnoemelijk veel leed heeft veroorzaakt. Het verdriet van de Krim-Tataarse zangeres Jamala was echt, ze zong over het leed van eigen haar familie, dit straalde ze ook uit. In haar persconferentie zei ze dat ze had geweten dat mensen echte gevoelens zouden herkennen en waarderen.

Hoort politiek wel thuis in een Eurovisie Songfestival? Of gaat het om muziek, show, dans, leuke melodietjes en een gezellige avond? Ja, daar gaat het ook om. Maar politiek hoort bij het leven. Conchita Wurst won met een politieke boodschap, en zelfs Abba zong over de nederlaag van Napoleon bij Waterloo. Boudewijn de Groot schreef een prachtig lied over de Vietnam-oorlog, en John Lennon heeft zich in de loop van de tijd ontpopt tot een echte vredesactivist.

Muziek is, net als schrijven of schilderen, een manier om emoties en ideeën te uiten en over te dragen. Het Eurovisie Songfestival biedt artiesten een ongekend groot podium. Artiesten zijn kunstenaars, zij willen ontroeren en sommigen hebben daarbij ook nog een boodschap. Jamala is zo iemand, zij zong vanuit haar hart, vertelde een verhaal en won.

Ik kan me moeilijk voorstellen dat je het niet eens bent met Jamala’s boodschap. Stalin’s deportaties van etnische bevolkingsgroepen waren onmenselijk, gruwelijk, dat vinden de Russen zelf ook. Ze zijn niet voor niets al sinds de tijd van Chroesjtsjov voorbij. Uiteraard is hier meer aan de hand. De Krim-Tataarse Jamala zingt namens Oekraïne, en niet namens Rusland. Dat maakt het exta pijnlijk nu Rusland de Krim heeft opgëeist en overgenomen.

De Russen voelen zich in hun eer aangetast en verwijten Europese landen politiek te hebben gestemd. De zondebok is gevonden: Rusland dreigt volgend jaar niet aan het Eurovisie Songfestival mee te doen. Ook dat is een politieke boodschap.

Muziek en politiek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ik vind dat Rusland volgend jaar gewoon weer moet meedoen. De Russen hebben nog een jaar de tijd om over het lied van Jamala na te denken. Ik ben benieuwd naar het muzikale antwoord.

Botsing tussen beschavingen?

Verdeel en heers. Deze spreuk is zo oud als de mensheid. Net zoals het verzamelen van steun door datgene te beloven wat mensen graag willen horen. Of deze beloftes ook realistisch zijn, doet nauwelijks terzake. Voorbeelden? ‘We sluiten de grenzen om de vluchtelingenstroom te beëindigen.’ Een andere: ‘als we uit de EU stappen, kunnen we weer zelfstandig beslissen’. En misschien wel de beste: ‘we bestrijden het terrorisme door geen moslims meer in ons land toe te laten’.

De laatste uitspraak is van de kampioen populist van dit moment, Donald Trump. Hoe belachelijk deze uitspraak is, maakte de kersvers gekozen Londense burgemeester Tariq Khan fijntjes duidelijk. Met een Brits gevoel voor understatement deelde hij mee dat hij nog voor januari 2017 naar de VS wil reizen om met zijn collega-burgemeesters van New York en Chicago te overleggen over het beleid in hun steden. Waarom zo’n haast? Stel nou dat Donald Trump tot president wordt gekozen, aldus Khan, dan kom ik de VS straks niet meer in. Trump reageerde als door een wesp gestoken: voor Khan maakt hij een uitzondering, die mag wél komen.

Populisten zetten groepen mensen tegen elkaar op, doen ophitsende uitspraken om de tegenstellingen te vergroten. Of het nou Marokkanen, vluchtelingen, economische migranten of moslims zijn, de hele groep wordt hierbij over één kam geschoren. Minder, minder, minder. Minder wat? Minder Tariq Khan? Minder Ahmed Aboutaleb? Minder mijn buren? Hoezo horen zij er niet niet bij? En waar horen zij dan niet bij? Bij ons, bij het westen? Inderdaad, de Duitse AfD heeft in haar verkiezingsprogramma opgenomen dat de islam niet bij Duitsland hoort. Vermoedelijk hebben de aanhangers een paar jaar zitten slapen of op een andere planeet geleefd. Khan verwoordt het prachtig in Time van deze week: ‘I am the West, I am a Londoner, I’m British, I’m of Islamic faith, Asian origin, Pakistan heritage’.

Khan bestrijdt het bestaan van een botsing tussen de islam en het westen, een idee dat afkomstig is van Samuel Huntington. In het boek ‘The Clash of Civilisations’ uit 1993 beschrijft Huntington een wereld waarin niet de geografische grenzen tussen natie-staten oorlogen veroorzaken, maar de botsingen tussen de beschavingen. Volgens Huntington zullen toekomstige conflicten vooral gaan tussen de moslim- en de niet-moslimwereld. Populisten zoals Trump, Wilders, Le Pen, Petry vergroten de verschillen tussen moslims en niet-moslims maar wat graag. Verdeel en heers is hun adagium.

De ideeën van Huntington zijn omstreden. Mensen van verschillende beschavingen kunnen prima met elkaar samenleven, dat is in heel Europa zichtbaar. Er zijn ook steeds meer mensen die met succes verschillende beschavingen in zich verenigen. Voorbeelden? Rotterdam floreert al jaren onder het burgemeesterschap van Ahmed Aboutaleb. De voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib, heeft een Marokkaanse achtergrond, en de grootste hoofdstad van Europa, Londen, heeft nu een moslimburgemeester. Alle drie mensen uit een ‘andere cultuur’ die ook de westerse cultuur dragen. Niet de verschillen tussen beschavingen, maar de haat van extremisten veroorzaakt botsingen tussen mensen. Populisten stoken dit vuurtje maar beter niet meer op, dat kan wel eens verkeerd uitpakken. Trump heeft al bakzeil moeten halen.

Foto: pixabay.com.

Het kopje thee van Job Cohen

Het was een bijzonder weekend: op zaterdag én zondag werden de hoogste temperaturen van Europa gemeten in Nederland, en PSV werd op het laatste moment toch nog landskampioen ten koste van Ajax. Maar ook buiten Nederland gebeurden bijzondere dingen.

Zo werd zaterdag in Warschau de grootste demonstratie in Oost-Europa gehouden sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989. Bijna een kwart miljoen mensen gingen de straat op om te demonstreren tegen de rechtse regering, voor de rechtsstaat en voor het EU-lidmaatschap. Het motto van de demonstratie was: ‘Wij zijn en blijven in Europa’.

De Poolse regering heeft geregeld lak aan de normen en waarden waarop de EU is gebaseerd. Zo werden in december 2015 de bevoegdheden van het Hooggerechtshof in een spoedprocedure ingedamd: beslissingen van het Hof zijn alleen nog geldig met een tweederde meerderheid. Ook de persvrijheid staat onder druk. Een nieuwe mediawet biedt de regering de mogelijkheid om kandidaten in leidende functies in de media te benoemen. Deze maatregelen zijn een doorn in het oog van de Europese Commissie. En van veel Polen, zo bleek zaterdag. Het grote succes van deze demonstratie laat zien dat veel Polen liever de Europa Express nemen dan de Transsiberische spoorlijn.

Ook veel Londenaren hebben genoeg van de afnemende tolerantie en van de verdeelpolitiek. De smerige verkiezingscampagne van de Tories om hun burgemeesterskandidaat in het zadel te helpen, mislukte jammerlijk. De focus op het verdelen van bevolkingsgroepen en de pogingen om de Labour-kandidaat te associëren met moslim-extremisme schoten hun doel totaal voorbij.

De Tories hadden nog een sterke troef in handen: de excentrieke, flamboyante, fietsende Tory-burgemeester Boris Johnson zette zich vol in voor zijn opvolger Zac Goldsmith. Qua uiterlijk heeft Johnson wel wat weg van Donald Trump, en net als Trump kan ook Johnson als een blad aan de boom omslaan. Het meest frappante voorbeeld hiervan is het Brexit. Na enig wikken en wegen koos Johnson tegen zijn vriend en studiegenoot Cameron en voor een Brexit. Hiermee hoopt hij vooral zijn eigen politieke carrière op stoom te brengen, en gaat hij dwars in tegen de belangen van de inwoners van de kosmopolitische, internationaal georiënteerde stad Londen.

De Tories betaalden de prijs voor het opportunisme van Johnson en voor de  lastercampagne die zij hadden gevoerd. De Londenaren negeerden de dreigingen en kozen met een ruime meerderheid van 57% voor de moslimkandidaat Sadiq Khan, telg uit een Pakistaanse immigrantenfamilie en zoon van een buschauffeur.

Khan wil een burgemeester voor alle Londenaren zijn. Hij heeft ook een advies voor zijn eigen partij: het moet afgelopen zijn met het navelstaren, politici moeten beter naar hun kiezers luisteren. De Labour-partij moet een ‘tent’ zijn waar iedereen zich goed in voelt, Labour kan geen verkiezing meer winnen met alleen Labour-leden. In ons versplinterde politieke landschap geldt dit voor alle partijen.

Deze verkiezing is dan ook een wijze les voor andere politici: verbinden werkt beter dan verdelen. Het kopje thee van Job Cohen was misschien zo gek nog niet.

Afbeelding: pixabay.com.

Een beetje dom

Het klinkt zo makkelijk: ‘we stappen uit de EU’. Zo makkelijk zelfs, dat de Britten erover stemmen met een simpel ja of nee. En dan is het klaar, toch? Welnee, als het volk heeft beslist, begint de politieke worstelpartij pas. Ruim twee jaar wordt er hier in Zwitserland al gehannest met het omzetten van het massa-immigratie-initiatief, en er is nog geen millimeter vooruitgang geboekt. Iets soortgelijks hangt de Britten straks boven het hoofd als zij kiezen voor een Brexit.

Terwijl politici in zaaltjes en in televisiestudio’s populaire slogans uitroepen, heeft een onafhankelijke Britse commissie bestaande uit 19 leden van de verschillende partijen zich gebogen over de vraag hoe een eventueel Brexit zou verlopen. En dat blijkt ingewikkelder dan het simpele ‘Say no, believe in Britain’ van UKIP, of het ‘Lets’s take back control. Vote Leave’ van Boris Johnson.

Er zijn grote struikelblokken op de weg naar een Brexit. Wat gebeurt er bijvoorbeeld met de twee miljoen Britten die buiten het Verenigd Koninkrijk wonen? En met het ongeveer even grote aantal EU-burgers in het VK? Mogen zij blijven, moeten zij weg, behouden zij hun opgebouwde rechten als het VK geen EU-lid meer is? Een ander probleem is de handel met EU-landen. Met het EU-lidmaatschap vervalt ook de toegang tot de Europese binnenmarkt, en heeft het VK een handelsverdrag met de EU nodig. Dit is een lang proces, dat gemiddeld vier tot negen jaar duurt. Hoe moeten Britse bedrijven in de tussenliggende jaren zaken doen met hun klanten in de EU?

Het proces van uittreding uit de EU moet in prinicipe in twee jaar zijn afgerond, maar de commissie betwijfelt of dit gaat lukken. De onderhandelingen over uittreding en nieuwe samenwerking kunnen wel eens heel taai worden. En er is nog een hindernis: het steeds machtiger wordende Europese Parlement heeft het recht om niet toe te stemmen met de Britse uittreding. Gezien de grote gevolgen die een Brexit heeft voor zo’n vier miljoen EU-burgers, kan het parlement dit wel eens gaan doen.

Tijdens de lange jaren van onderhandelingen kan bovendien veel gebeuren: de VK kan een andere regering krijgen, de Schotten kunnen afsplitsing gaan eisen, bedrijven kunnen de druk gaan opvoeren. En wat de regering ook belooft, niets weerhoudt een lidstaat ervan om tijdens de onderhandelingen zijn mening te herzien en het verzoek om uittreding terug te trekken.

Misschien stemmen de Britten wel over iets waar ze helemaal niet over kúnnen stemmen. Het VK kan niet zonder de EU, en de EU niet zonder het VK. Deze samenwerking moet worden geregeld, linksom of rechtsom. Een stem voor of tegen een Brexit is dan ook vooral een politiek statement. Cameron heeft met zijn ijdelheid een onnodige en zinloze strijd ontketend. Dit referendum is een geld- en tijdverspillende onzin, wat niet alleen de Britse kiezers maar ook de andere EU-burgers frustreert en de democratie in Europa ondermijnt. De enige winnaars zijn de populisten. Een beetje dom van Cameron.