Brexit-blues

Vrijdag kwam ik in Engeland aan, de dag na het Brexit-referendum. Ik kwam in een land in verwarring, in chaos, soms zelfs in paniek. Niemand had verwacht dat het leave-kamp zou winnen, ook de leavers zelf niet. Er is geen plan, niet van het leave-kamp en niet van de regering, en sinds vrijdag is er ook geen geloofwaardige premier meer of inzetbare oppositie: de Labour-partij is druk bezig zichzelf op te blazen.

Sinds het leave-kamp heeft gewonnen, is er een toename van racistische incidenten, is Nigel Farage naar Straatsburg gereisd om zijn mede-Europarlementariërs triomfantelijk uit te schelden, en dineerde David Cameron als een lame duck in Brussel met de andere 27 EU-leiders.

Hoe heeft dit kunnen gebeuren in een land dat zo trots is op zijn diversiteit, dat open en tolerant wil zijn, dat ooit de wereldzeeën heeft beheerst? Er is geen simpel antwoord. Veel kiezers hebben niet tegen de EU gestemd, maar tegen de politieke elites en tegen globalisering. Door de globalisering hebben veel mensen hun werk en hun waardigheid verloren. Dit proces is al tientallen jaren bezig, en begon in Engeland met het sluiten van de mijnen door Thatcher. Later werd werk geoutsourced naar India of Vietnam, en daarna kwamen de immigranten uit Oost-Europa. Omdat Engeland geen gebruik maakte van de mogelijkheid om voor een periode van zeven jaar werkvergunningen voor arbeidskrachten uit de nieuwe EU-lidstaten verplicht te stellen, trokken Oost-Europeanen na 2004 in groten getale naar Engeland. De snelle toename van Oost-Europese immigranten heeft de Engelsen overvallen, in sommige gebieden voelen mensen zich niet meer thuis in hun eigen wijk.

Maar ook het consequente EU-bashing heeft zijn sporen nagelaten. Decennialang hebben politici de EU de schuld gegeven van mislukkingen, en successen voor zichzelf opgeëist. De informatie over de EU was schaars; de Britten weten beschamend weinig over de EU, voor hen zijn het dictatoriale bureaucraten in Brussel aan wie per week 350 miljoen pond moet worden betaald, een bodemloze put dus.

Het derde punt is de leugen- en lastercampagne van het leave-kamp. ‘Let’s take back control’, zo was de leuze, waarmee het stoppen van de immigratie werd bedoeld. Het idee is dat uittreden uit de EU betekent dat de grenzen dicht gaan. Dat dit niet kan, dat het Verenigd Koninkrijk toegang tot de EU-binnenmarkt nodig heeft en dat dit vrij personenverkeer betekent, werd niet verteld. Tot de dag na de campagne. Ook de bewering dat er 350 miljoen pond per week naar de National Health Service zou gaan na uittreden uit de EU, geld dat tot die tijd naar ‘Brussel’ ging, werd na het referendum ijlings ingetrokken. De derde claim, dat er een enorme toestroom van Turken zou komen omdat Turkije binnenkort lid van de EU zou worden, bleek ook niet waar te zijn.

Nu de gevolgen van een Brexit voelbaar worden – de pond is gekelderd, de beurzen zijn gedaald, investeerders dreigen weg te trekken, het Verenigd Koninkrijk heeft de AAA-status van kredietwaardigheid verloren – krijgen veel kiezers spijt. Zij vragen of zij opnieuw mogen stemmen, of eisen een nieuw referendum. Bregretters worden zij nu al genoemd. Cameron wil nu ineens wel een goede band met de ‘vrienden en partners’ in de EU. Het is allemaal een beetje te laat, het was allemaal een beetje dom. Ook de jonge mensen, die overtuigend voor het EU-lidmaatschap hebben gestemd, hebben geen recht van spreken: slechts 40% van hen heeft de moeite genomen om naar de stembus te gaan.

Democratie is een serieuze zaak, stemmen is niet alleen een voorrecht maar ook een morele plicht. Daar hoort bij dat kiezers goed geïnformeerd hun keuze bepalen. Als je niet gaat stemmen of als een blinde kip achter de leugenaars Farage en Johnson aanholt en alle waarschuwingen afdoet als ‘project fear’, krijg je de deksel op je neus. Het is een dure les, het gaat de Engelsen veel kosten, financieel en moreel.

Maar de grootste fout ligt toch echt bij Cameron die een referendum heeft beloofd om de problemen in zijn eigen partij op te lossen en zijn herverkiezing zeker te stellen. Daarmee heeft hij de geest uit de fles gehaald, en zijn land volkomen onnodig in grote problemen gebracht. De Brexit-blues duren nog wel even.

 

 

 

 

Advertenties

Weg met de feitenvrije politiek

Vorige week donderdag werd de Britse parlementariër Jo Cox op klaarlichte dag vermoord, zelfs afgeslacht. Een gedreven politicus, echtgenote en moeder moest met haar leven betalen voor haar idealen. Deze moord was naar alle waarschijnlijkheid het gevolg van een steeds agressievere Brexit-campagne waarin mensen werden opgehitst en verdeeld, en waarin schaamteloos haat werd gezaaid. Het kon gewoon niet goed gaan, lees mijn column op sargasso maar die ik een dag voor deze moord heb geschreven.

De verontwaardiging en onmacht zijn groot, niet alleen in het Verenigd Koninkrijk maar in heel Europa. Velen vragen zich af waar de grens is: hoe ver mag je gaan om stemmen te winnen, wat is de waarde van feiten in het politieke debat en vooral: hoe gaan we nu verder?

In Zwitserland was deze week alweer een volgende rel. Andreas Glarner, parlementariër en asielwoordvoerder van de SVP, en ja inderdaad, ook nog de Andreas van ‘Het sprookje van Andreas‘, heeft provoceren en feitenvrije politiek tot zijn strategie gemaakt. Hij twittert onzin, voelt zich vervolgens beledigd als mensen reageren en sluit dan zijn account. Vervolgens gaat hij door op Facebook, waar hij regelrechte leugens schrijft. Zo beweerde hij dat Zwitserse gepensioneerden hun huis uit zouden worden gezet om plaats te maken voor asielzoekers. Absolute onzin. Twee vrouwen vielen hem hier op aan, en bleven volhouden dat hij een leugenaar was. En wat deed onze sprookjesvriend? Hij gaf het niet toe, maar publiceerde de profielfoto’s van de beide vrouwen met de tekst: ‘Ik begrijp ergens wel, waarom zij links en feministisch zijn’. Dit leidde tot een explosie van beledigingen en haatmails aan het adres van de vrouwen.

Wat is de grens? Mag een politicus onwaarheden spuien en deze gewoon volhouden, tegen alle feiten in? Dit is een belangrijke vraag, want het zijn allang geen incidenten meer, maar wordt steeds meer een succesvolle politieke stijl. Want al is iets niet waar, het is wel gezegd, er blijven dingen hangen, en daar gaat het nou juist om.

Het moet uit zijn met politici die leugens verspreiden voor hun eigen gewin, die er alleen op uit zijn om stemmen te winnen. Politiek gaat erom een ander te overtuigen, om standpunten naar voren te brengen, maar wel graag gebaseerd op feiten. Een Amerikaanse president die België een leuke stad vindt, lijkt me niet zo’n goed idee. En aan de onzin die over de EU wordt gezegd – dictatuur of superstaat bijvoorbeeld – moet ook maar eens een eind komen.

De Tagesanzeiger analyseert sinds kort de uitspraken van politici na debatten met een zogenaamde ‘Faktencheck‘. Hierin worden alle belangrijke uitspraken ontrafeld en op waarheid getoetst. Duitse media volgen nu dit voorbeeld, en hebben onlangs de onzin die AfD-leider Frauke Petry uitkraamt ontleed. Operation Libero houdt politici via Facebook verantwoordelijk voor het waarheidsgehalte van hun uitspraken en heeft een petitie gestart voor meer feiten en fatsoen in het politieke debat.

Dit alles lijkt mij een goede ontwikkeling. De Brexit-campagne heeft laten zien hoe het niet moet, met de dood van Jo Cox als dramatisch dieptepunt. Tijd voor reflectie voor politici: overtuig de tegenstander met feiten, met argumenten, en houd op met haatzaaien tussen groepen. En, houd het alstjeblieft fatsoenlijk. Dat is wel zo prettig.

 

Dansende hooibergen

Soms lijken populisten lachwekkend, maar zijn ze het niet. Een recent voorval in Zwitserland is hier een goed voorbeeld van.

Vorige week werd de langste treintunnel ter wereld, de Gotthardbasistunnel, geopend. Het was een groots feest waar naast veel Zwitserse burgers en notabelen ook de leiders van de omliggende landen aanwezig waren: Angela Merkel, Francois Hollande, Matteo Renzi, om er een paar te noemen. De internationale media berichtten er uitgebreid over, iedereen was vol lof over deze buitengewone prestatie. Het was een dag van nationale trots voor een land dat zo vaak – veelal terecht overigens – kritiek over zich heen krijgt.

Maandagochtend kwam er dan toch nog een zure noot. Waarom waren er dansende derwisjen op het feest geweest, hoe kon de regering bij de opening van een tunnel in het hart van het land de Zwitserse waarden op deze manier verloochenen? De verontwaardiging van de vragensteller, de SVP-parlementariër Sylvia Flückiger-Bäni, was opgewekt door de figuren die op bovenstaande foto te zien zijn. Het waren derwisjen, zo wist zij, en daarin zag zij een teken van sluipende islamisering.

Een derwisj is volgens Wikipedia een islamitische soefie geestelijke die de gelofte van armoede heeft afgelegd. Als ik verder lees, lijkt het mij een hele spannende figuur: ‘hij straalt Gods liefde uit en is wijs, hij geeft goede raad. Hij verschijnt uit en verdwijnt in het niets, bezit toverkracht, kan door muren gaan, kan verschillende gedaanten aannemen, eet levers van doden, rijdt op een paard door de lucht en geeft appels voor vruchtbaarheid’. Maar voor mevrouw Flückiger-Bäni hoort een derwisj niet thuis op een Zwitsers nationaal feest.

Het antwoord van de regering was geestig: mevrouw Flückiger-Bäni had zich vergist, het waren helemaal geen derwisjen maar dansende hooibergen. Heel Zwitsers, horend bij de Alpen, bij de Zwitserse sagen en verhalen, juist boers, dus er was niets mis mee. De vraag en de reactie leidden tot een grote stroom aan reacties, cabaretiers gingen ermee aan de haal, mensen vonden het pijnlijk, lachwekkend, meenden dat het getuigde van grote onwetendheid of schudden hun hoofd in onbegrip.

Maar er zit wel degelijk een addertje onder het gras. Deze opmerking is minder spontaan dan het lijkt. Mevrouw Flückiger-Bäni is relatief onbekend en zegt weinig in het parlement, maar als ze dit doet, is het controversieel en leidt het tot heftige discussies. Het vreemde is, dat zij zelf niet eens op het Gotthardfeest aanwezig was. Er is dan ook een sterk vermoeden dat de SVP-partijleiding dit alles heeft geënsceneerd.

Hoe het ook zij, de vraag is gesteld, de opmerking is gemaakt, de kranten schrijven erover, de controverse is aangewakkerd. Het ‘andere’ is weer eens verdacht gemaakt en een volgende keer wordt er wel degelijk rekening gehouden met de vraag of een voorstelling wel Zwitsers genoeg is. Het gevaar van een langzame vergiftiging van het maatschappelijk klimaat, van een afkalvende tolerantie, van een geleidelijke acceptatie van racisme lijkt mij veel groter dan het gevaar van een sluipende islamisering. Populisten zijn vaak berekenender en minder grappig dan op je op het eerste gezicht zou denken.

 

Foto: http://www.tagesanzeiger.ch/schweiz/standard/achtung-das-fremde/story/25503978.

FPÖ vecht verkiezingsresultaat aan

Daarnet werd bekend dat de Oostenrijkse rechtspopulistische FPÖ de uitslag van de presidentsverkiezingen aanvecht. Het resultaat was uiterst krap: 50,3% voor Van der Bellen, 49,7% voor Hofer. De FPÖ kan het nog steeds niet geloven, en wantrouwt vooral de telling van de briefstemmen op de dag na de verkiezingen.

Het toeval wil dat de Zwitserse SVP twee voor het land zeer bepalende verkiezingen heeft gewonnen met precies hetzelfde percentage: 50,3. Het ging hierbij om de beslissing van 1992 om niet deel te nemen aan de Europese Economische Ruimte (EER), en om het Masseneinwanderungsinitiative van 2014. Beide referenda hebben de koers van het land veranderd. Niemand heeft het ooit gehad over een krappe uitslag, laat staan fraude. Nee, de ‘wil van het volk’ moet zonder mitsen en maren worden geaccepteerd. Aldus de populisten.

Nu de Oostenrijkse zusterpartij FPÖ een presidentsverkiezing met 49,7% van de stemmen heeft verloren, is er ineens sprake van verkiezingsfraude. Dit lijkt mij meten met twee maten. Maar belangrijker is dat een dergelijke actie de stabiliteit van het land niet ten goede komt en het vertrouwen in de democratie verzwakt. Laat dat nou net het doel van de populisten zijn.

Ik ben benieuwd of de uitslag van het Brexit straks ook 50,3% versus 49,7% is. Het zou zomaar kunnen. Of de uitslag dan wordt aangevochten? Dat hangt er van af wie er heeft gewonnen.