Emotionele cocktail

Sinds ik in Zwitserland woon, reis ik regelmatig op en neer tussen Amsterdam en Zürich. Voordat Zwitserland toetrad tot Schengen, vertrokken de vluchten naar Zürich vanuit vertrekhal 3. En zo stond ik op een middag tussen een groep Turken die op weg waren naar Istanbul. Vrouwen met lange gewaden en hoofddoeken, mannen met snorren, spelende kinderen. Druk pratend en gebarend schuifelden zij richting douane. Ik verstond geen woord van wat ze zeiden. Bij de douane aangekomen gingen de tassen open en kwamen de paspoorten tevoorschijn: auberginekleurig met het opschrift: ‘Europese Unie, Koninkrijk der Nederlanden’. Het waren bij nader inzien dus Nederlanders.

Als een buitenlander vijf jaar legaal in Nederland heeft gewoond, kan hij het Nederlanderschap aanvragen. Hij moet zijn eigen nationaliteit dan wel opgeven, want Nederland staat in principe geen dubbele nationaliteiten toe. Een Nederlander die vrijwillig een andere nationaliteit aanneemt, moet zijn Nederlanderschap dus ook afgeven – tenzij hij aan een aantal voorwaarden voldoet.

Waarom is Nederland als een van de weinige EU-landen zo uitgesproken tegen dubbele nationaliteiten? Deze regel is gemaakt met het oog op in Nederland wonende migranten, die moeten zich aanpassen, integreren en dus ook hun nationaliteit opgeven om Nederlander te worden. Daarbij is men even vergeten dat een grote groep migranten voor wie deze regel gemaakt is, namelijk de bijna 400.000 in Nederland wonende Marokkanen, hun nationaliteit helemaal niet kán afgeven. Maar men is nog iets anders vergeten, namelijk dat deze regelgeving vervelende gevolgen kan hebben voor Nederlanders in het buitenland. Een nationaliteit gaat samen met burgerrechten zoals stemrecht, het recht op sociale voorzieningen of het recht om onroerend goed of grond te kopen. Deze rechten kunnen belangrijk zijn als je in een ander land gaat wonen en werken, of er een bedrijf wilt starten.

De discussie over nationaliteiten is emotioneel en soms niet redelijk. Verschillende zaken worden door elkaar gehaald, zoals nationaliteit en identiteit. Kun of mag je een buitenlander dwingen uitsluitend Nederlander te zijn? Kun je iemand ‘Nederlander-af’ maken door hem zijn paspoort af te pakken? Ik denk het niet. Ik ken ex-Nederlanders die door deze bizarre regelgeving hun Nederlanderschap zijn kwijtgeraakt, maar nog steeds Nederlander in hart en ziel zijn. De staat bepaalt je identiteit niet, die hoort bij jou en kan in de loop van je leven veranderen. Mensen die in verschillende landen hebben gewoond, hebben meestal verschillende identiteiten. Dit heeft weinig te maken met de burgerrechten die aan een nationaliteit zijn gekoppeld.

Het is een complexe en emotionele cocktail, die van nationaliteit, burgerrechten en identiteit. Als mensen in hun eigen land blijven wonen, is alles duidelijk. Bij migranten, wereldburgers of hoe je ze ook wilt noemen, kan de situatie gecompliceerd worden. De Nederlandse wet- en regelgeving op dit gebied loopt achter bij de 21e eeuwse praktijk. Het lijkt mij goed hier eens een zakelijke discussie over te voeren.

Doortrapte list

Het Burgercomité EU is tegen de EU en tegen het EU-lidmaatschap van Nederland. Toen in juli 2015 de referendumwet in werking trad, zag het comité hierin een nieuwe, onverwachte kans: een raadgevend referendum organiseren over het Nederlandse EU-lidmaatschap onder het mom van de nog niet geratificeerde Associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne. GeenPeil werd ingeschakeld om het vereiste aantal handtekeningen te verzamelen, wat binnen korte tijd door middel van een snel in elkaar gezette app – hoe betrouwbaar is dat eigenlijk? – ook nog eens lukte. Slachtoffer van deze doortrapte list is zowel de directe democratie als de bevolking van Oekraïne.

Het bedrog droop er al een tijdje van af, maar het wordt nu ook nog eens openlijk gezegd. Afgelopen week verschenen er in de media verschillende artikelen over de beide initiatiefnemers van dit referendum. Niet alleen het Burgercomité EU geeft toe een dubbele agenda te hebben: ‘Initiatiefnemers referendum: Oekraïne kan ons niet schelen’, ook GeenPeil windt er geen doekjes om: ‘Man achter GeenPeil: Oekraïne interesseert me weinig’. Dit getuigt niet alleen van minachting voor de Nederlandse kiezer, maar ook van een totaal gebrek aan medemenselijkheid ten opzichte van de Oekraïense bevolking. Voor de initiatiefnemers heiligt het doel kennelijk alle middelen.

Ex-minister van Binnenlandse Zaken, Bram Peper, betoogt dat het referendum onder valse voorwendselen is georganiseerd en dat er daarom moet worden nagedacht over strafvervolging. Dat gaat heel ver, maar het is wel een feit dat we over de rug van de Oekraïeners over een ander thema stemmen. Dit is oneigenlijk gebruik van het raadgevende referendum en van de directe democratie. Sommigen, zoals Frits Bolkestein, roepen dan ook op om niet te gaan stemmen en adviseren de Tweede Kamer en de regering om de uitslag naast zich neer te leggen. Anderen vinden dat we juist wel moeten gaan stemmen. Verwarring en onduidelijkheid alom, een schoolvoorbeeld van hoe directe democratie dus niet moet.

Het is te hopen dat de Nederlandse kiezers door hebben wat er hier eigenlijk gebeurt en zich niet voor het karretje van het Burgercomité EU laten spannen. Hiervoor zijn in principe twee opties: thuisblijven en hopen dat zo de kiesdrempel van 30% niet wordt gehaald, en het referendum ongeldig wordt verklaard. Of ja stemmen en op deze manier dit heilloze referendum naar de prullenbak verwijzen. Ik heb geen risico genomen en ja gestemd, al weken geleden, want zo gaat dat als je in het buitenland woont. Hopelijk behoor ik nu ook eens tot de meerderheid.

 

Loeresbeeld spoelt aan in Zandvoort

Op 1 april 1962 ontdekte een toevallige passant op het strand van Zandvoort een geheimzinnig beeld, en waarschuwde direct de Kustwacht. Omdat het beeld afkomstig leek te zijn van Paaseiland, werd een Paaseilanddeskundige ingevlogen vanuit Scandinavië. De landelijke media besteedden uitgebreid aandacht aan het mysterieuze beeld, de Loeres. Later werd duidelijk dat alles in scène was gezet door de kunstenaar Edo van Tetterode in samenwerking met NCRV-televisie.

Sindsdien hebben de meeste media, inclusief het journaal, wel een 1-april grap. Het 1-april Genootschap van Edo van Tetterode reikte jarenlang de bronzen Loeres uit aan de beste 1-aprilgrap. Ook Prins Bernhard kreeg ooit de prijs omdat hij op safari een zebra met horizontale strepen had gezien.

De herkomst van de 1-aprilgrap is niet bekend. Sommigen denken dat deze traditie zijn oorsprong heeft in de Germaanse mythologie, anderen vermoeden dat het een overblijfsel is van de grappenfeesten uit de klassieke oudheid. Ook de bijzondere dag in de jaarkalender kan een rol spelen: de eerste dag van een maand wordt gezien als de overgang naar een nieuw seizoen, in dit geval de lente.

In heel Europa, maar ook in Noord-Afrika, Amerika, Rusland en Australië worden 1-aprilgrappen gemaakt. In Nederland wordt deze traditie voor het eerst vermeld in 1561. Net als alle tradities, kent ook de 1-aprilgrap ups en downs. Zo nam de belangstelling in het midden van de 60’er jaren van de vorige eeuw af, om later weer sterk terug te komen. De 1-aprilgrappen zijn nu weer helemaal in en worden gemaakt op het werk, op school, thuis, maar ook door bedrijven en de media. En omdat iedereen de eerste wil zijn, begint 1 april tegenwoordig op 31 maart. De Volkskrant houdt de gelukte en mislukte grappen en grollen dan ook twee dagen netjes voor ons bij. Want gemak dient de mens.

Fijn weekend!

 

Foto: stadsgids030.nl.