Wolf in schaapsvel

Terwijl de koning met zijn gezin in Zwolle danst en half Nederland klappertandend de meivakantie viert, trilt mijn buurland Oostenrijk op zijn grondvesten. Afgelopen zondag haalde de rechts-extremist Norbert Hofer maar liefst 36,4% van de stemmen in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Een man die ‘vanwege de vluchtelingen’ regelmatig bewapend rondloopt, die droomt van een groot-Duits vaderland verbaasde vriend en vijand.

Hofer ziet er goed uit, is met zijn 45 jaar een jonge presidentskandidaat en heeft een vriendelijke uitstraling. Ten gevolge van een parapent-ongeval is hij gedeeltelijk gehandicapt en loopt hij met een stok. Binnen zijn partij, de FPÖ, is hij de woordvoerder voor gehandicapten, waarvoor hij veel sympathie krijgt. Hij is vliegtuigingenieur, vader van vier kinderen en een goed spreker, de ideale schoonzoon zou je kunnen zeggen.

Maar achter deze façade schuilt een hele andere man. Hofer wil geen ceremoniële president zijn, zoals tot nu toe het geval was in Oostenrijk. Hij wil macht, en ziet zijn verkiezing als een tussenstap in een drastische verandering van het Oostenrijkse politieke systeem. Hij heeft aangekondigd TTIP, het vrijhandelsverdrag tussen de EU en de USA, tegen te houden, ook als het parlement en de regering ermee instemmen, en mee te gaan naar vergaderingen van de Europese Raad.

Hofer is geen liberaal, zo is hij tegen geregistreerd partnerschap van homo’s en wil hij buitenlandse werkers uitsluiten van sociale voorzieningen. Hij wil de persvrijheid inperken en de macht van het parlement beperken. Hij is een Euroscepticus die, als hij nu zou mogen stemmen over toetreding tot de EU, tegen zou stemmen. De vluchtelingencrisis wil hij hard aanpakken: als het aan hem ligt, komt er een grenshek tussen Oostenrijk en Italië. Een echte wolf in schaapsvel, dus.

Zijn grote voorbeeld is Zwitserland met zijn machtige rechtspopulistische partij, de SVP. Dat wil Hofer ook wel, meer directe democratie. Daarin is hij niet de enige. Zo pleit Frauke Petry van de AfD voor ‘meer Zwitserland voor Duitsland’, en laat Geert Wilders zich steeds weer lovend uit over de Zwitserse volksinitiatieven. Ze zijn het op dit punt helemaal eens, de Europese rechts-extremisten.

Langzaam maar zeker groeit hun invloed. In Hongarije en Polen zijn de rechts-extremisten al aan de macht, de SVP is al jaren de grootste partij in Zwitserland, de AfD heeft tijdens de laatste Duitse deelstaatverkiezingen veel zetels gewonnen, en ook in Oostenrijk lijkt nu een belangrijke stap te worden gezet, tenminste, als Hofer op 22 mei zijn rivaal Van der Bellen weet te verslaan. Het net sluit zich. Of niet?

In voorbeeldland Zwitserland is juist een sterke tegenbeweging in opkomst, de Operation Libero, waarover ik eerder al schreef.  Operation Libero pleit voor een open, liberaal Zwitserland, voor Europese samenwerking, voor het behoud van de rechtsstaat en voor tolerantie. Zij gaat de strijd met de rechts-extremisten hard aan, schrijft open brieven, is actief in de sociale media, verzamelt geld via crowd funding en lijkt ineens overal aanwezig te zijn. Misschien is Zwitserland wel helemaal niet zo’n leuk voorbeeld voor de Europese rechts-extremisten.

Afbeelding: pixabay.com.

Advertenties

Werken aan welvaart en vrijheid

De EU krijgt het ervan langs als er moeilijkheden zijn, denk maar eens aan de eurocrisis of het vluchtelingendrama. Dat mag, we leven in een vrije wereld, maar dan moeten we ook aandacht besteden aan de positieve berichten, toch?

Het mag raar klinken in deze EU-bashingtijd, maar er is echt ook goed nieuws over de EU te melden. Vandaag berichtte Eurostat dat steeds meer Europeanen betaald werk vinden. In 2015 hadden in totaal 70,1% van de Europeanen een baan, tegen 69,2% in 2014. Daarmee is 2015 het tweede jaar op rij waarin de arbeidsparticipatie in de EU is toegenomen. Meer werkgelegenheid betekent meer welvaart, meer mogelijkheden voor zelfontplooiiing, minder onvrede.

De EU-landen hebben afgesproken dat in 2020 ten minste 75% van de EU-bevolking in de leeftijd van 20 tot 64 jaar een baan heeft. Gezien de verschillen in de economie, zijn er per land eigen doelstellingen geformuleerd. Sommige landen, zoals Duitsland, Zweden, Estland en Litouwen, hebben hun doelstelling nu al gehaald. Nederland heeft dat nog niet; de arbeidsparticipatie is op dit moment 76,4%, de doelstelling voor 2020 is 80%. We zijn dus al een aardig eind op weg.

Een ander positief bericht is dat er voortgang wordt geboekt in het optuigen van een Europese Grenswacht. Wie denkt dat dit allang had moeten gebeuren, of dat de EU weer eens traag en onslagvaardig is, raad ik aan de korte maar zeer interessante film European migration crisis – The inside story eens te bekijken. Hoe kun je even snel handelen met zoveel verschillende culturen, belangen, ideeën? Hoe krijg je iedereen op één lijn, hoe creëer je draagvlak voor het verdelen van vluchtelingen, voor het inzamelen van geld, voor een gezamenlijke grensbewaking?

Onder druk wordt alles vloeibaar, en deze week werd een volgende stap gezet in de voorbereidingen van een nieuwe Europese Grenswacht. Want dat is de enige manier om grip te krijgen op deze vluchtelingenstroom, en daarmee om onze eigen vrijheid te behouden. De open binnengrenzen van Schengen kunnen alleen in stand blijven als de EU de buitengrenzen onder controle krijgt. Geen land kan dit alleen, hier is samenwerking voor nodig. We mogen het ook wel eens omdraaien: wat mogen wij Europeanen blij zijn dat we de EU hebben nu we worden geconfronteerd met deze gigantische vluchtelingenstroom. Stel je toch eens voor dat het nog steeds ‘ieder voor zich’ was geweest? Het is misschien niet altijd duidelijk, maar binnen de EU wordt echt keihard gewerkt aan onze welvaart en onze vrijheid.

Al met al twee goede berichten die nog een extra feestelijk randje geven aan onze nationale feestdag. Het is dit jaar een koude Koningsdag, en ik las net dat het Rode Kruis kledingadviezen geeft en hulp biedt aan mensen die onderkoeld zijn geraakt. Een beetje betuttelend, maar dat hoort er kennelijk ook weer bij. Veel plezier morgen, en om eerlijk te zijn, wordt dit wel weer een lastige dag voor ons Nederlanders in het buitenland. Hoe nat en koud het ook mag zijn, we waren er maar wat graag bij geweest! Dus vieren jullie ook een beetje voor ons?

 

Brexit: hoofdrol voor de Schotten?

Afgelopen zaterdag verscheen er een ingezonden artikel in The Telegraph met de veelzeggende titel: ‘Barack Obama: As your friend, let me say that the EU makes Britain even greater’. Het artikel was de afsluiting van Obama’s bezoek aan het Verenigd Koninkrijk, waar hij naar eigen zeggen naar toe was gekomen om de Queen te feliciteren met haar verjaardag. Zijn woorden tijdens het bezoek doen anders vermoeden.

Obama wond er geen doekjes om: het VK is beter af binnen de EU dan erbuiten. Landen die samenwerken, die samen optrekken en optreden, bepalen de 21e eeuwse wereld, en niet de landen die alleen staan. Het wordt volgens Obama dan ook niet makkelijk voor de Britten als zij voor een Brexit stemmen. Het uitonderhandelen van een nieuw vrijhandelsverdrag met de VS kan wel eens tien jaar gaan duren. Geen malse waarschuwing en Cameron voelt zich dan ook gesteund, terwijl het Brexit-kamp briest van woede over deze Amerikaanse inmenging in Britse aangelegenheden.

UKIP noemt Obama een hypocriet die zijn geschiedenisboeken nog maar eens goed moest gaan lezen. Hoe durft Obama, alsof de Amerikanen zich ooit zouden laten opsluiten in een organisatie zoals de EU! Boris Johnson, de burgemeester van Londen, doet er in The Sun nog een schepje bovenop. Volgens hem heeft Obama een beeld van Churchill uit het Oval Office laten verwijderen. Dit kan wel eens symbolisch zijn voor Obama’s afkeer van het vroegere Britse Rijk, wat volgens Johnson te maken kan hebben met Obama’s Keniaanse voorouders. Waar haalt hij het vandaan? Overbodig te zeggen dat met ontzetting en afkeer is gereageerd op deze uitspraken.

Obama liet de Britten ruziënd achter en vloog door naar Berlijn. Daar was de toon heel anders. De betrekkingen tussen de VS en Duitsland worden de laatste jaren steeds beter. De VS zien dat Duitsland zich inzet om de EU bij elkaar te houden, en vinden Duitsland momenteel nog de enige Europese staat die zelfstandig krachtig kan handelen.

Toch hopen ook de Duitsers niet op een Brexit. Duitsland weet heel goed dat het floreert bij andere sterke staten, en dat een te grote macht van Duitsland niet wenselijk is. Een EU met een te machtig Duitsland wekt weerstand en zal de onenigheid binnen de EU alleen maar versterken. Dat verzwakt de EU, en daar is niemand bij gebaat, ook de VS niet.

De VS en Duitsland zijn het dus eens: een Brexit is geen goed idee. Nu de Britten nog. Ik ben geen waarzegger, maar ik heb er vertrouwen in dat de Britten uiteindelijk toch in de EU willen blijven. Het belangrijkste argument is volgens mij niet dat Obama het wil, of Duitsland, of hoeveel tijd een vrijhandelsverdrag gaat kosten. Ik denk dat de Schotten een hoofdrol gaan spelen. Een Brexit betekent hoogswaarschijnlijk een nieuw Schots referendum over zelfstandigheid, want de Schotten willen wél bij de EU blijven. De kans dat de Schotten dan voor afsplitsing stemmen, is groot. Een Brexit kan voor de Engelsen dus wel eens het verlies van twee unies betekenen: de Europese Unie én het Verenigd Koninkrijk. En dat zou voor veel  Engelsen wel eens te veel van het goede kunnen zijn. Op 23 juni weten we het.

Afbeelding: pixabay.com.

Queen of records

Elisabeth II, de koningin die geen koningin zou worden, de vrouw die als kind al gek was op paarden en honden, werd gisteren 90 jaar. Tijdens haar lange leven heeft Elisabeth een wereldoorlog meegemaakt, het Britse empire zien afbrokkelen en een digitale revolutie beleefd.

Elisabeth breekt record na record. Zij is het oudste Britse staatshoofd, en de langst zittende vrouwelijke monarch ooit: op 9 september 2015 zat zij 23.226 dagen, 16 uur en 23 minuten op de troon, waarmee zij het record van haar betovergrootmoeder Victoria verbrak. Zij is ruim 68 jaar getrouwd met Philip, ook dat is een koninklijk record.

Zij is het enige nog zittende staatshoofd dat in uniform in de Tweede Wereldoorlog heeft gediend. Zij heeft zeven pausen meegemaakt, elf Amerikaanse presidenten en twaalf Britse premiers, van wie de eerste Winston Churchill was. Zij heeft ook een record als het om munten gaat: haar afbeelding staat op de munten van 16 verschillende landen. Zij bezocht 116 landen tijdens 265 staatsbezoeken. Leuk detail: Elisabeth heeft geen paspoort, want alle Britse paspoorten worden in haar naam uitgegeven. Ze is het eerste staatshoofd ter wereld dat een e-mail schreef; dit deed zij op 26 maart 1976 via Arpanet, de voorganger van internet.

De Queen is een icoon, zij hoort bij Groot-Brittannië, en haar 90e verjaardag wordt dan ook uitbundig gevierd. De avond voor haar verjaardag ging ze langs bij de Royal Mail, dat ook een jubileum vierde, de 500e verjaardag. Verder zijn er vele terugblikken op haar leven, is er een foto gemaakt van Elisabeth met haar drie troonopvolgers Charles, William en George, zijn er optredens van zingende schoolkinderen en wandelde de Queen door Windsor. Prins Charles heeft een ‘private party’ voor zijn moeder georganiseerd, en gelukkig zat het weer dit keer mee. Maar daarmee is het nog niet klaar, de feestelijkheden gaan twee maanden door.

Bij een koninklijk jubileum horen natuurlijk ook speciale postzegels. Zoals traditie is, is er ook nu weer gekozen voor foto’s uit het familieleven van Elisabeth: met haar vader, met haar man, met haar kinderen. Eén postzegel wijkt af: hierop staat een foto van Elisabeth in een koets met Nelson Mandela, die zwaaiend als een vorst, als een familielid naast haar zit. Hét symbool van de strijd tegen apartheid, de man die racisme met alles wat hij waard is heeft bestreden, die zijn vijanden kon vergeven en de eerste president werd van een regenboognatie, krijgt zo postuum een fantastisch koninklijk eerbetoon. Chapeau voor Elisabeth, long live the Queen of records!

Een fijn weekend!

Foto: de Volkskrant, http://www.volkskrant.nl/foto/queen-elizabeth-90-jaar~p4286452/#&gid=1&pid=3751221.

 

Niet sexy

Wij leven in een tijd van hoge snelheid, van continue prikkels, van snelle veranderingen. Winkelen is allang shoppen geworden en moet een belevenis zijn. Vakantie betekent avontuur, in Azië door de jungle trekken, op de mountainbike door de Alpen rijden of met de bus dwars door Iran reizen. We houden van veel en van samen, van collectieve vreugde – Koningsdag of een wedstrijd van Oranje – en van collectief verdriet – de dood van David Bowie of de aanslagen in Parijs en Brussel. En we houden niet van saaiheid, van traagheid, van het grijze midden. Dat is niet sexy.

En juist dat laatste is de EU, een bedachtzame, schijnbaar kleurloze, ondoorzichtige overlegorganisatie. Een vergadertafel waar 28 verschillende landen het eens moeten zien te worden over de meest uiteenlopende thema’s, waar wordt gehandeld, onderhandeld, waar wordt gegeven en genomen, en waar dan uiteindelijk een soms onbegrijpelijk compromis uitrolt. Daar wordt de kiezer van de 21e eeuw echt niet blij van. Want dat is niet sexy.

Dan de beloftes van de PVV, UKIP, het Front National, de SVP, de AfD: stem op ons, dan worden wij weer soeverein, onafhankelijk, kunnen wij weer zelf internationale verdragen afsluiten en onze eigen grenzen bewaken. Dan hebben wij onze eigen munt weer, dan betekenen wij weer iets in de wereld. Natuurlijk gaan wij ook handelen met die anderen, maar dan alleen nog op ónze voorwaarden. Wij bepalen zelf wie er naar ons toe mag komen, we willen alleen nog maar harde werkers die ons geld brengen, want bij ons geldt: eigen volk eerst! Dat is toch een veel aantrekkelijkere boodschap? Een heldere visie, een glanzende toekomst! Dat is pas sexy!

En wat doen de EU-voorstanders, de ‘Eurofielen’, inmiddels een scheldwoord voor de sukkels van deze wereld (waartoe ik ook behoor)? Die slaan terug met cijfers, en vooral met dreigementen. Als we geen EU-lid meer zijn, worden we per jaar X euro’s armer, dan zijn we voor de andere landen niet meer relevant, dan is het lastiger om internationale verdragen af te sluiten, dan wordt er minder geïnvesteerd. En dat werkt dus niet, want dat is niet sexy.

En zo dreigen we de parel die we samen hebben gemaakt kapot te slaan. De verre van perfecte EU is het grootste vredesproject ooit, en de beste politieke samenwerking tussen staten die de mens tot nu toe heeft weten te creëren. We zien dit niet meer: we zijn zo gewend geraakt aan vrijheid, welvaart en vrede, dat we deze grote verworvenheden niet meer naar waarde weten te schatten. En op een moment dat ons continent vergrijst, dat de Verenigde Staten zich van ons afdraaien, dat miljoenen vluchtelingen naar Europa stromen, dat het onrustig is in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, dat Erdogan met de dag tirannieker wordt en Putin’s Rusland steeds gevaarlijker wordt, maken wij Europeanen weer eens ruzie met elkaar. En daarmee gooien we alweer onze eigen glazen in.

De EU-voorstanders hebben nu een belangrijke taak: de EU uit het verdomhoekje halen. En dat gaat niet lukken door te zwaaien met handelbalansen of te schermen met  teruglopende buitenlandse investeringen. Daar is passie voor nodig, overtuigingskracht. Geloof in onze liberale democratieën, in de open samenleving, in de jeugd van Europa, in de veelzijdigheid van ons unieke continent, in onze eenheid in verdeeldheid. Europa én de EU moeten weer sexy worden. Ik ga ervoor!

 

Foto: The Council of the European Union.

Gevaarlijke ‘vriend’

Maandag reed ik naar Nederland, vrijdag weer terug. Onderweg luister ik altijd naar de radio, en dit keer werd het nieuws tijdens beide ritten gedomineerd door de populaire satiricus Jan Böhmermann. Met een niet zo vriendelijk gedicht over Erdogan had hij zich de woede van de Turken op de hals gehaald. Zij eisten strafvervolging volgens een antiek wetsartikel dat beledigen van bevriende staatshoofden strafbaar maakt. Saillant detail: ook in de Nederlandse wet staat nog steeds zo’n artikel.

De Duitse regering moest beslissen of Böhmermann vervolgd kan worden. Ondanks alle druk en opwinding besloot Merkel maandagochtend echter niets, ze vroeg om meer tijd. Na een week van veel discussie en grote verdeeldheid in de Duitse regeringscoalitie kwam vrijdag dan eindelijk het hoge woord eruit: de regering opent de weg voor strafvervolging.

De Duitse sociale media ontploften, er werd gebeld naar de radio, er werd heftig en emotioneel gediscussieerd. De boventoon van deze gesprekken was dat Merkel het hoofd had gebogen voor een dictator. Volgens een enquête van de ARD was maar liefst 65% van de Duitsers het niet eens met de beslissing van Merkel. De Duitse pers reageerde genuanceerder en liet vooral de verdeeldheid zien.

In Nederland was de verontwaardiging eveneens groot, en ook vele Nederlandse media waren niet te spreken over Merkel’s besluit: zo schrijft de Volkskrant dat het vervolgen van satire niet past in een moderne democratie, en vindt Trouw de koers van Merkel riskant, maar geopolitiek wel begrijpelijk. Buiten Duitsland ebte de belangstelling snel weg, in de Guardian is nu al bijna niets meer te vinden over de affaire Böhmermann en de Duitse Huffington Post vraagt zich af of de Duitsers niets beters te doen hebben.

Toch is deze affaire pijnlijk voor de Duitse regering en vooral ook onnodig: door langdurige laksheid hebben vele Duitse regeringen ‘vergeten’ dit verouderde artikel uit de wet te schrappen. Merkel heeft nu beloofd dat dit inmiddels beruchte artikel nog tijdens deze legislatuur uit het wetboek van strafrecht verdwijnt. Maar zolang het nog in de wet staat, is het aan de rechter te beslissen of Böhmermann veroordeeld wordt, en niet aan de politiek. Gezien de grote maatschappelijke verontwaardiging, de verdeeldheid in de regering én het feit dat dit een archaïsch wetsartikel is, lijkt veroordeling van Böhmermann zeer onwaarschijnlijk.

Merkel’s beslissing is juist, zij mag niet op de stoel van de rechters gaan zitten, de kritiek en het geschreeuw zal ze moeten uitzingen, zo gaat dat in een democratie. Haar tijd komt nog: als Böhmermann straks is vrijgesproken, staat Erdogan nog meer voor aap dan wanneer Merkel een proces niet had toegestaan. Dan heeft de rechtsstaat gezegevierd, en daar gaat het nu juist om.

Het is te hopen dat de Nederlandse politici nu ook wakker geschud zijn en het artikel over de belediging van een bevriend staatshoofd snel uit de wet halen. Dit is nu echt urgent geworden: gebeurt het niet, dan kun je erop wachten totdat Erdogan zijn pijlen op Nederland richt. Want zoals de Duitsers nu met schade en schande hebben geleerd: Erdogan is een gevaarlijke ‘vriend’!

 Foto: pixabay.com.

Pech gehad?

Bovenstaande foto stond onlangs in de Volkskrant. Wanneer je naar deze foto kijkt, krijgt beleid een gezicht. We zien een Pakistaanse man in Lesbos die zichzelf probeert op te hangen aan een elektriciteitspaal. De andere man, ook een Pakistaan, is naar boven geklommen om hem tegen te houden. Dit is geen uniek beeld, op de Griekse eilanden zijn nog veel meer hartverscheurende taferelen te zien. Mensen proberen zelfmoord te plegen, breken uit opvangcentra uit, zijn in totale wanhoop.

De reden voor deze radeloosheid: het nieuwe EU-beleid. Deze Pakistaanse man kan geen asiel aanvragen in de EU en wordt daarom teruggestuurd naar Turkije. Turkije heeft onlangs een overeenkomst met Pakistan gesloten, waardoor hij zal worden uitgezet naar Pakistan. Wat hem daar te wachten staat? Hoon en minachting van zijn familie omdat zijn opdracht mislukt is? Een leven in armoede zonder uitzicht op verbetering? Een ziek kind dat hij nu niet kan helpen? We weten het niet.

Mensen zijn zwervers, hebben altijd over de wereld gereisd op zoek naar een beter bestaan. Vroeger kon dat, met alle gevaren die daarbij hoorden, maar sinds mensen grenzen hebben bedacht en gebouwd, is dit veel moeilijker en vaak zelfs onmogelijk geworden. Mensen kunnen emigreren, maar het immigratiebeleid wordt bepaald door de natiestaten, en die stellen grenzen aan de toestroom van gelukzoekers.

Grenzen zijn per definitie omstreden. Volgens Immanuel Kant behoort de aarde ons allen en heeft de ene mens niet meer recht op een specifieke plek op deze aarde dan de andere. Paul Scheffer stelt dat we grenzen juist nodig hebben om genereus te kunnen blijven. Grenzen leiden tot discussie.

Deze man gaat terug naar Pakistan, tenzij een volgende zelfmoordpoging wel lukt. Heeft hij gewoon pech gehad dat hij aan de verkeerde kant van een grens is geboren? Of is hier iets heel onrechtvaardigs aan de hand? De onophoudelijke vluchtelingenstroom en het leed dat we steeds weer zien op dergelijke foto’s dwingen ons na te denken over grenzen. In het boek ‘De vrijheid van de grens’, dat is gepubliceerd in het kader van de Maand van de Filosofie, gaat Paul Scheffer op zoek naar het belang of de zinloosheid van grenzen. Een aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in dit onderwerp.

Fijn weekend!

 

De politieke boksring

Vandaag kwam er een voorlopig einde aan de spraakmakende ‘affaire Hildebrand’. Een klokkenluider en zijn maat werden veroordeeld tot voorwaardelijke gevangenisstraffen wegens het schenden van het bankgeheim. Hiermee hebben zij Philipp Hildebrand, de schrik van de Zwitserse bankwereld en politieke elite, ten val gebracht. Hoe een voormalige topsporter in de politieke boksring verloor.

Begin januari 2012 schudde de Zwitserse financiële en politieke wereld op zijn grondvesten. De positie van de president van de Zwitserse Nationale Bank, Philipp Hildebrand, wankelde nu uit gestolen bankgegevens was gebleken dat zijn vrouw in de zomer van 2011 twee keer dollars had gekocht, net voordat de Nationale Bank de koers van de frank vastlegde op EUR 1,20. De winst: meer dan CHF 70.000, een schijntje voor de multimiljonair Hildebrand. Maar de hoeder van de wisselkoers had zichzelf verrijkt met deviezentransacties, en dat is een doodzonde. Na een reeks belastende artikelen in de Weltwoche volgt de bekentenis: op 9 januari 2012 treedt Hildebrand af.

In 2003 wordt de voormalige wedstrijdzwemmer Hildebrand benoemd tot de jongste president die de Zwitserse Nationale Bank ooit heeft gehad. De goed uitziende, atletische, steenrijke Hildebrand heeft tijdens zijn carrière bij het Amerikaanse hedegefonds Moore Capital geleerd bankiers niet te vertrouwen. Hij hangt een poster van Mohammed Ali in zijn kantoor op, en gaat de strijd aan met de Zwitserse grootbankiers. Al in de zomer van 2007, als alles nog koek en ei is, waarschuwt Hilderbrand voor de instabiliteit van het Zwitserse en internationale financiële systeem. Hij wordt weggehoond.

Als de UBS in de herfst van 2008 bijna failliet gaat, springt de Zwitserse Nationale Bank in en redt de bank voor de ondergang. Niet lang hierna treedt de directeur van de UBS af. Voor Hildebrand is dit slechts het begin, hij gaat door met zijn strijd voor strengere regelgeving voor de banken. Dat hij daarmee vijanden maakt, is duidelijk. De grote banken en de politieke SVP-clan kunnen zijn bloed wel drinken.

In 2010 eist SVP-strateeg Blocher zijn aftreden, maar dat mislukt. Uiteindelijk doet een kleine, onbeduidende vijand Hildebrand de das om. Een IT-medewerker van een bank in St. Gallen ontvreemdt bankgegevens van Hildebrand en geeft deze door aan een bevriende kantonale SVP-politicus. Zo komen de data terecht bij Hildebrand’s aartsvijand Blocher, die ze doorspeelt aan de Bundesrat. Ook de aan de SVP gerelateerde sensatiekrant Weltwoche krijgt de informatie in handen. Het lot van Hildebrand is bezegeld.

Blocher heeft zijn zaakjes goed voor elkaar en wordt na een huiszoeking wegens gebrek aan bewijs vrijgesproken. De staat betaalt hem een vergoeding van CHF 133.000 voor geleden schade en advocatenkosten. Hildebrand krijgt na zijn aftreden een topbaan bij BlackRock, de grootste vermogensbeheerder ter wereld, waar hij vele malen meer verdient dan bij de Nationale Bank. Hij is inmiddels van zijn vrouw gescheiden en hertrouwd met een van de rijkste vrouwen van Zwitserland.

Hildebrand heeft de implosie van de UBS voorkomen en daarmee de grootste crisis in de recente Zwitserse geschiedenis bezworen. Zijn strijdvaardige, onconventionele en eigenzinnige optreden heeft hem de kop gekost. Het politieke en bancaire establishment heeft deze ronde gewonnen. De tijd zal leren wie de echte winnaar is.

 

 

 

Nationale volkssport

Een overload aan informatie leidt tot desinteresse, om de simpele reden dat het niet te overzien is. Maar als je inzoomt op een datamassa en individuele gevallen eruit haalt, krijgen de onthullingen ineens betekenis, worden ze zelfs politiek explosief. Het grootste datalek ooit, de Panama Papers, zaait langzaam maar zeker angst en paniek.

Een van de slachtoffers is David Cameron. Hij moest dit weekend door het stof nadat was gebleken dat zijn vader had geïnvesteerd in Panamese offshorefirma’s. Na veel getwijfel en gedraai maakte zoon David eind van de week bekend al zijn aandelen en belangen verkocht te hebben voordat hij minister-president werd. Hij was hiermee te laat, en de twijfels bleven. Zaterdag ging hij alsnog overstag: hij gaf toe dat dit geen goede week voor hem was geweest en publiceerde zijn belastingaangiftes vanaf 2011. Over eventuele offshoreactiviteiten kan niemand nu meer wat zeggen, maar de aangiftes maakten wel duideijk dat de familie Cameron veel geld heeft én heel handig is in het omzeilen van successierechten.

Terwijl dit in Engeland aanleiding is voor een volgende rel, wordt dergelijk gedrag in Zwitserland juist gewaardeerd. De Zwitsers maken een onbegrijpelijk onderscheid tussen belastingfraude en belastingontwijking. Het eerste is strafbaar, het tweede niet. Integendeel, optimalisering van belastingen, zoals het eufemistisch genoemd wordt, is hier een nationale volkssport.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de gelekte files van de Panama Papers nogal eens naar Zürich voeren. Slimme juristen in het financiële hart van Zwitserland bedenken voor klanten allerlei constructies om hun belastingen te optimaliseren, waarbij ook veelvuldig gebruik is gemaakt van brievenbusfirma’s in Panama. En daar is, als je de Zwitserse manier van denken volgt, niets mis mee, integendeel, het is juist slim en handig.

Na de publicatie van de Panama Papers wachtte de Zwitserse minister van Financiën, Ueli Maurer, dan ook even af hoeveel bloed er vloeide. Toen dat mee leek te vallen, verscheen hij vrijdag voor de media. Tijdens een persconferentie verkondigde hij dat offshorefirma’s niet illegaal zijn en dat vermogende mensen het volste recht hebben om geld in dergelijke firma’s te investeren. Deze mogelijkheid moet volgens hem vooral blijven bestaan, de rijken hebben groot gelijk dat ze proberen hun belastingen te optimaliseren. En trouwens, aldus Maurer, waar maken we ons druk over, rijke mensen betalen sowieso al veel meer belasting dan anderen. Zwitserland heeft goede regels tegen witwasserij, en nog meer regelgeving, daar is hij op tegen. En daarmee basta.

Of Maurer hiermee wegkomt, is zeer de vraag. Zondag verscheen er in de Zwitserse pers weer een artikel over de Panama Papers. Ditmaal gaat het om een Amerikaan, Andrew M., die is veroordeeld voor de verkrachting van weeskinderen en is aangeklaagd wegens kinderhandel. Het geld dat hij met deze duistere zaken verdiende, sluisde hij via Zwitserland naar brievenbusfirma’s in Panama. Zo onschuldig zijn deze constructies dus ook weer niet. De transparantie die in Engeland wordt geëist, past beter bij deze tijd dan het wegkijken van Maurer. Deze Zwitserse volkssport heeft nieuwe spelregels nodig.

De geest is uit de fles

Gisteren kwam de geest voor de tweede keer uit de fles. Hij keek ons aan, lachte heel hard en zei dat we hem nu echt niet meer terug in de fles krijgen. Nederlanders hadden weer een referendum en zeiden weer nee: tegen Europese samenwerking, tegen de regering, tegen de politiek in het algemeen. Dit succes geeft rechtspopulisten vleugels. En geloof mij, rechtspopulisten met vleugels zijn niet leuk, zelfs ronduit gevaarlijk.

Waar waren de bewindslieden, waar waren de VVD, PvdA, CDA, Groen Links? Ze namen niet eens de moeite om uit hun stoel te komen, alleen D66 voerde actief campagne. Het resultaat: bijna 70% van de kiezers bleef thuis, de boze burgers wonnen. Kennelijk hebben we niets geleerd van het fiasco van 2005, toen de Europese Grondwet werd weggestemd. Ook toen lieten de regering en de politieke partijen het afweten, werd er geen campagne gevoerd, en kwam er een nee omdat de kiezers genoeg hadden van Balkenende.

Hoe nu verder met deze uitslag? Rutte rommelt wel wat met zijn collega-regeringsleiders in de Europese Raad, de Associatieovereenkomst wordt hier en daar een beetje aangepast, en dat was het dan. Meer is niet mogelijk, het verdrag is door de andere 27 EU-lidstaten al geratificeerd en zelfs gedeeltelijk in werking getreden. Ook dit is weer koren op de molen van de rechtspopulisten: “Zie je wel, ‘ze’ luisteren niet naar ‘het volk, naar ons’”.

Na tien jaar ervaring met rechtspopulisme in Zwitserland komt dit proces mij maar al te bekend voor. Het goede nieuws: in februari verloren de rechtspopulisten een referendum over een van hun twee favoriete thema’s, de immigratie – het andere is uiteraard de EU. Hoe dat kwam? Doordat er actief campagne werd gevoerd door de tegenstanders, waardoor een groot deel van die 70% van de kiezers wél naar de stembus ging. Toen waren de populisten ineens kansloos.

Tegen al diegenen die stragegisch niet gestemd hebben zodat de kiesdrempel niet zou worden gehaald, zou ik willen zeggen: laat dit niet weer gebeuren. Democratie is een serieuze aangelegenheid, als je niet stemt, heb je ook geen recht van spreken. Na dit succes kunnen we wachten op het volgende anti-EU-referendum. We mogen het podium niet overlaten aan de rechtspopulisten. Als we dat wel doen, staan we straks voor een Nexit, hebben we de gulden terug en gaan de grenzen dicht. En hebben we premier Wilders.