De kiezer wil een stem

Op 10 juni a.s. gaan de Zwitsers weer eens naar de stembus. In de stad Zürich beslissen de inwoners over maar liefst 14 verschillende thema’s. De meeste gaan over investeringen in bouwprojecten, geld van de belastingbetaler dus.

Over geld gesproken: op nationaal niveau staat het Vollgeldinitiative op het programma, een initiatief dat eist dat alleen de Zwitserse Nationale Bank nog geld mag creëren. Het volksinitiatief komt er naar alle waarschijnlijkheid niet door, maar het is wel fantastisch om te zien waar hier allemaal over wordt gedebatteerd. Ook fantastisch om te horen dat de minister van Financiën als argument tegen dit initatief aanvoert dat het de stabiliteit van de financiële markt in gevaar brengt. Daar is geen volksinitiatief voor nodig, dat regelt de financiële markt zelf wel.

In Nederland zit de kiezer weer eens in de wachtkamer. Nog drie jaartjes wachten en dan mag het rode potlood weer worden geslepen. Het is toch echt tijd dat hier verandering in komt. In mijn essay ‘De kiezer wil een stem’ leg ik uit hoe dit kan. Binnenkort meer hierover.

 

 

Advertenties

Twee oren, één mond

Al een tijdje ben ik stil, althans, als het om blogs gaat. Niet omdat politiek me niet meer interesseert, integendeel, maar omdat ik niet meer weet wat ik erover moet zeggen. Met afschuw volg ik de discussie in het Verenigd Koninkrijk over hoe EU-burgers kunnen worden ingezet als troefkaarten in het komende onderhandelingsproces met de EU, waarbij zelfs wordt gesproken over deportatie. Ik lees berichten in de Guardian over de toenemende agressie en het geweld tegen buitenlanders, over het aanwakkeren van haat, over het groeiende wantrouwen tussen bevolkingsgroepen.

De Amerikaanse verkiezingscampagne was een verschrikking, een dagelijkse gruwel, een voorbeeld hoe politici zich niet moeten gedragen. Met als tragische uitkomst de verkiezing van Donald Trump tot president van het machtigste land op aarde. Nationalistische populisten in Europa juichten, van Wilders tot Le Pen, van Petry tot Hofer. Farage ging op bezoek bij Trump, samen lieten ze zich fotograferen voor een gouden deur in het Trump-gebouw. Trump vindt Farage een geschikte ambassadeur voor het VK, en premier May moet vooral langskomen als ze weer eens in de VS is. Dat is de nieuwe politiek.

Wat kun je hierover zeggen? Weinig, tot woensdag, toen Jan Terlouw aanschoof in De Wereld Draait Door (http://dewerelddraaitdoor.vara.nl/media/367395). Een 85-jarige ex-politicus en auteur die met passie spreekt over de toekomst van onze planeet, over politici die beslissingen moeten nemen voor de jeugd, over vertrouwen in elkaar en in de politiek. Die verleden en toekomst met elkaar verbindt, die oproept tot verdraagzaamheid.

Gisteren wonnen de Lib Dems in Richmond Park een parlementszetel. De liberale pro-EU-partij die bij de vorige verkiezingen van de kaart werd geveegd, behaalde een belangrijke symbolische overwinning.

Het zijn eerste tekenen van hoop, want mij maak je niet wijs dat mensen werkelijk naar de wereld willen die de populisten ons voorschotelen. Een wereld van haat en verdeeldheid, van ‘Abschottung’ gebaseerd op valse superioriteitsgevoelens.

Zondag kiezen de Oostenrijkers opnieuw een president. Wordt het de rechts-nationalistische Hofer of de onafhankelijke verzoeningskandidaat Van der Bellen? Frau Gertrude, die Auschwitz heeft overleefd, waarschuwt op YouTube voor het grote gevaar van de rechts-extremistische rhetoriek, die het slechte in mensen naar boven haalt.

Twee nestors wijzen ons de weg. Mensen leren niet van de geschiedenis, wordt zo vaak gezegd. Laten we dat nu wél doen, laten we ophouden met het cynisme en luisteren naar Jan Terlouw en Frau Gertrude, in het belang van de jeugd. Een mens heeft niet voor niets twee oren en één mond.

Foto: Jeroen Van Hove (https://www.flickr.com/photos/spaceman_joen/5690211232/in/photolist-9EPPyd-9ELT3H-7Xz1aD-7Ct6aS-9EPPwd-9evacp-bDprRJ-3bfeoF-5bYz19-9EPPuy-9TN2Lc-7DzxxN-8uvhWy-2Z9Gac-CZHjG-9yeksg-4dkB5j-9yhfcq-7LY5Vv-74Ge9E-9yejVi-9yeqUM-9yhgRA-dobioc-qq69h5-icvM5L-wsTzae-BdSpy-dhLQUx-bZcvad-62bD4Z-dT7Aa8-fEwyaJ-dobhZk-dobhA2-kYMMp-8oPeD7-oRZigi-dKZKxC-ch16uo-64oPao-iT3Cj-7Q7jsE-9ADtFC-4pTNds-ciDWY3-a3QE8n-5iCSDC-9sFGpR-wtmdhz).

Over Vrinsjesdag, vluchtelingen en fietspaden in Uri

Na een week in Nederland te zijn geweest, ben ik gisteren teruggereden naar Zwitserland. Tot ver over de Duitse grens luister ik op Radio 1 naar de voorbeschouwingen van Prinsjesdag. De lol is er eigenlijk wel een beetje vanaf, nu het politieke nieuws op de vrijdag voor Prinsjesdag steevast gelekt wordt. ‘Vrinsjesdag’ is eigenlijk belangrijker dan Prinsjesdag, zo klinkt het een beetje zuur.

De gelekte informatie bevat dit jaar geen groot nieuws: het gaat beter met de economie, iedereen gaat er in 2017 op vooruit, maar dat wisten we al. Het voorlezen van de Troonrede door het staatshoofd en de directe, onvoorbereide reactie hierop van de oppositie is inmiddels verworden tot een theaterstukje. Toch wel jammer. Maar goed, nu de politieke primeurs al zijn weggegeven, hebben we altijd nog de ontwerper en de kleur van de jurk van Maximá en de steeds extravangtere hoedjes. De hoedjes hebben inmiddels bijna meer te vertellen dan het kabinet met zijn uitgelekte Troonrede.

Een halfuur nadat ik de Duitse grens ben overgegaan, ver na Mönchengladbach, is Radio 1 meer gekraak dan gepraat geworden en schakel ik midden in de Nationale Nieuwsquiz over naar de WDR. Nu wordt de stemming wat somberder. Na weer een verkiezingsnederlaag zondag, dit keer in Berlijn, heeft Merkel gezegd dat ze het vluchtelingenprobleem anders zou aanpakken als ze de tijd kon terugdraaien. Dan zou ze met haar regering meer hebben gedaan om de humanitaire crisis in Syrië te voorkomen, dan had Europa niet zo weggekeken als het nu jarenlang heeft gedaan. Dan was er niet zo’n vluchtelingenstroom op gang gekomen en had de AfD nu niet zoveel steun gekregen. Ja, Merkel heeft een punt: met de kennis van nu had iedereen dingen in zijn leven anders gedaan, maar zoals mijn moeder altijd zei: als hebben komt, is hadden te laat.

Een paar uur later nader ik de Zwitserse grens, en zoek ik naarstig naar SRF 1. Het Schwiitsertüütsch zingt me vrolijk tegemoet. Het eerste bericht gaat over het kanton Schaffhausen, dat nu in de rode cijfers zit. Vorig jaar was er nog een overschot, het tekort van nu wordt veroorzaakt door het feit dat de ‘Stimmbürger’ niet wilden bezuinigen. Ja, dan kan de kantonsregering weinig meer doen, toch?

Daarna gaat het over het kanton Uri. Uri is een bergkanton in het midden van Zwitserland, met een oppervlakte van ruim 1.000 km2, circa 36.000 inwoners en 20 zelfstandige gemeentes. Volgens de nieuwe definitie van het Bundesamt für Statistik valt een deel van Uri onder de ‘gebieden met een stedelijk karakter’. Hierdoor kan Uri sinds kort aanspraak maken op overheidsgelden voor een betere afstemming van bebouwing en verkeer, bijvoorbeeld subsidies voor fietspaden. Om hier optimaal van te kunnen profiteren, heeft Uri nu een ‘agglomeratieprogramma’ geschreven. Wat heerlijk, ik grinnik over de fantastische combinatie van Uri en agglomeratie.

Vrinsjesdag, vluchtelingen, stemburgers en de agglomeratie Uri, ik heb me geen moment verveeld. Nu ben ik weer thuis, of toch niet? Die vraag kan ik waarschijnlijk nooit meer beantwoorden.

 

 

 

Afbeelding: Wilhelm Tell, Altdorf, Uri, flickr.com.

https://www.flickr.com/photos/tinozh/3220132803/in/photolist-5Uy2i6-5Uy1pV-3mc2t6-porfGm-rmP8vS-p84VzG-rTkxvG-6wcuP-aFyF7e-jcPQvg-jcNkwZ-p84oy5-qhFHcT-jcNkCv-6frLxS-eU4m6y-gzMMca-KT38uj-3ebLNr-3rxfdD-3dSHNx-3rxgp2-3rxhc4-3rBSdA-3egbgj-3eKMwn-3rxe9k-3dSJA6-3dX9TN-3dSJaP-3ebLpt-3dSGPT-eWSeUf-qiQbvr-y8rZXa-pNggpr-BxAjkP-9e4Rph-eWER7n-dmhF4w-Mc8ecs-3T6Hdv-atrrKa-bykDf6-6zQmd2-6j8bd9-4Nnjdr-cDRz5Y-qcHVYj-ae66Cr

Het is vakantie, falderaldera!

Europa viert zomervakantie, de stranden en campings zijn vol, de kantoren en werkplaatsen zijn leeg. Maar op sommige plaatsen wordt nog steeds hard gewerkt. Bijvoorbeeld in Downing Street 10, het huis van de nieuwe Britse premier May.

Na een ontslag- en benoemingsronde is nu het echte werk begonnen. Om aan te tonen dat de Tories niet alleen conservatief maar ook ‘unionist’ zijn, reisde May direct naar Edinburgh voor een gesprek met haar pro-EU collega Nicola Sturgeon. Engeland activeert artikel 50 van het Verdrag van Lissabon – waarmee de uittreding uit de EU in gang wordt gezet – niet zonder instemming van de Schotten, zo beloofde May. De volgende kordate stap kwam vandaag: het Verenigd Koninkrijk heeft bedankt voor het EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2017. Tot nu toe kunnen de Brexiteers tevreden zijn over hun nieuwe premier.

Vandaag vliegt de nieuwe premier naar Berlijn, om Merkel uit te leggen dat ze nog wat tijd nodig heeft. Nu maar hopen dat het vliegtuig geen technische mankementen heeft, zoals Boris Johnson overkwam toen hij naar zijn eerste EU-top reisde. De brokkenpiloot miste hierdoor het diner, wat niemand betreurde, hij zelf waarschijnlijk ook niet.

Ook in Turkije wordt hard gewerkt. President Erdogan is druk bezig zijn politieke tegenstanders uit de weg te ruimen en de vrijheid van meningsuiting zoveel mogelijk in te dammen. Rechters, politieagenten, hoogleraren worden in grote aantallen ontslagen en universitair docenten mogen het land niet meer uit. Verder is Erdogan aan het kijken hoe de doodstraf weer kan worden ingevoerd want het volk wil het, dus ja, wat moet je dan?

Aan de andere kant van de oceaan zit men ook niet stil. De Republikeinen hebben een presidentskandidaat gekozen, en wat onmogelijk leek, is toch gebeurd: Donald Trump kan nu echt president van de Verenigde Staten worden. De grote Trump-fan Geert Wilders is er ook en geniet zichtbaar. Vandaag was hij te gast op een homofeestje, waar hij werd gefêteerd als ‘toekomstige premier van Nederland’. Op dit ‘festival der leugens‘ mag alles en kan alles, je roept gewoon wat en dan klopt het. Ook de vrouw van Trump doet hier vrolijk aan mee en leest een speech van Michele Obama voor, met de mededeling dat ze de speech zelf heeft geschreven. Ach ja, het is mooi weer en het is zomervakantie, dan wil je toch niet werken?

Fijne vakantie, geniet ervan!

 

 

Foto: https://www.flickr.com/photos/119070687@N08/14817453514/in/photolist-oznjGs-nZGTsb-fEBFQZ-pN349h-fEUfty-fx2nwC-fEUfwJ-fEUfGs-6kZY49-aqjx4t-oE3Lc-oReWX-7XZf7L-5nSAzp-J5EsVh-52tH3E-fEBFUe-fEUdWG-fNYUTc-7w5myv-73P6rw-eT9EA-fEUe1A-7XBfKR-fTqVmh-88bMtg-9zeNUa-kmwFMZ-aF8xGZ-5Ps6fR-ej1Mpj-bD3SaZ-cs97g-2wW8sC-4nS8zc-emmFPB-emwp8m-emmEwe-oM7Q7E-6ZcSW8-9zeSR8-osFY7P-oP9nFg-9HiXQC-9oeXEQ-q6CiC9-9zf1t6-gyvWTx-n2pa22-9zf6RX

Brexit is Europese schipbreuk

In het Verenigd Koninkrijk wonen 3 miljoen EU-burgers, terwijl in de EU 1,5 miljoen Britten wonen. Dit kan dankzij het vrije personenverkeer van de EU, tot 23 juni ook in het Verenigd Koninkrijk een vanzelfsprekendheid. Maar nu de Britten hebben gestemd om de EU te verlaten, is de positie van deze 4,5 miljoen mensen ineens niet meer zo zeker.

Ondanks herhaalde beloftes van leave-campaigners dat de in het Verenigd Koninkrijk wonende EU-burgers zich geen zorgen hoefden te maken over hun verblijfrechten, weigert de regering nu deze toezegging te herhalen. De emoties hierover lopen hoog op, en in de verkiezing van de nieuwe premier heeft dit thema zelfs de hoofdrol gekregen. Mogen EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk blijven na een Brexit? Of worden zij ingezet in de uittreedonderhandelingen met de EU om ervoor te zorgen dat de Britse burgers in EU-landen mogen blijven? De favoriete kandidaat, Theresa May, is niet van plan deze troef uit handen te geven. Zij geeft dan ook geen enkele garantie aan de EU-burgers in haar land over hun toekomstige rechten. Voor wat, hoort wat, is haar devies.

Dit leidt tot verontwaardigde reacties van remainers én van leavers. Terecht, want deze houding is wreed tegenover mensen die hun bestaan in het Verenigd Koninkrijk hebben opgebouwd, die hier wonen, werken, kinderen hebben (gekregen), belasting betalen en tot twee weken geleden nog dachten dat zij onbeperkte verblijfrechten hadden. En het is ook nog eens onmogelijk, want het wegvallen van deze arbeidskrachten zou de Britse economie grote schade aanbrengen. Omgekeerd geldt dit minder: er wonen minder Britten in de EU en zij zijn ook nog eens verspreid over meerdere landen.

Voor zo’n 4,5 miljoen Europeanen breken onzekere tijden aan als Theresa May tot premier wordt gekozen. Tenzij zij haar mening herziet of niet meent wat zij zegt, iets wat in het huidige politieke klimaat zomaar zou kunnen. Want hoe kun je politici nog geloven, wat is waarheid en leugen in de nieuwe politieke stijl? Je roept wat – bijvoorbeeld dat er na een Brexit 350 miljoen pond per week beschikbaar is voor de gezondheidszorg – en dat ontken je vervolgens glashard op de morgen na de verkiezingen. Of je zegt dat je toegang kunt houden tot de EU-binnenmarkt zonder deel te nemen aan het vrije personenverkeer, ook al weet je dat dit niet gaat. Als de kiezer zijn kruisje maar op de juiste plek zet. Wat daarna gebeurt, gaat jou niet aan.

De ratten verlaten in kolonne het zinkende Britse schip. Cameron, Johnson, Farage, zij vinden zichzelf niet geschikt om over de uittreding met de EU te onderhandelen, dat laten zij liever aan anderen over. Deze anderen mogen straks ook aan de kiezers uitleggen waarom het Brexit het Verenigd Koninkrijk niet welvarender heeft gemaakt. Het klonk allemaal zo leuk, maar van soevereiniteit kun je nu eenmaal niet leven. Als de leave-stemmers dit ontdekken, komt de klap pas echt. Ik hoop dat de EU mild en geduldig optreedt om zo de schade van dit referendumdebacle te beperken. Want uiteindelijk is dit geen Britse, maar een Europese schipbreuk.

Foto: flickr.com.

Ode aan Albert en Albert

Sinds een week ben ik in Sutton-under-Brailes, waar alles net zo mooi en romantisch is als de naam doet vermoeden. Sutton-under-Brailes is een gehucht met 80 inwoners in de Cotswolds, een geliefd vakantiegebied van Londenaren en een verplicht nummer op het lijstje van Chinese bustoeristen. De kleine 12e eeuwse kerk werd in 1880 gerenoveerd en wordt door de lokale community onderhouden; kerk en dorpje hebben geen eigen website.

Op de Village Green staat een monument voor de twee doden uit de Eerste Wereldoorlog, Albert Garey en Albert Harris. Bijna ieder dorp hier in de Cotswolds heeft zo’n monument voor de slachtoffers van de Great War, een oorlog die aan ons Nederlanders grotendeels voorbij is gegaan. Als neutrale staat werden wij met rust gelaten, een strategie die in 1940 niet nog een keer lukte.

Vandaag 100 jaar geleden, op 1 juli 1916, begon de Battle of the Somme, een veldslag waarin het Britse leger in één dag de meeste mensen ooit verloor. De slag duurde 141 dagen en kostte in totaal een miljoen mensenlevens. De herdenkingen begonnen gisteravond en duren 141 dagen.

De Eerste Wereldoorlog was een eindeloos lijden in loopgraven, in modder en regen, een wachten dat in veel gevallen leidde tot sterven. Beroemd zijn de beelden van Duitse en Engelse soldaten die samen kerstmis vieren, om elkaar de dag erna dood te schieten.

Fanatiek nationalisme, economische recessie, haat tegen buitenlanders en de schuld geven aan de ander waren de aanleidingen voor de twee wereldoorlogen die vorige eeuw in Europa begonnen. Honderd jaar later leek dit nooit meer te kunnen gebeuren, maar na de Brexit-uitslag van vorige week lijkt een volgende oorlog minder onwaarschijnlijk te zijn geworden. De onverwachte uitslag van dit referendum heeft nationalisten en populisten in het hele continent vleugels gegeven, en met de Franse en Duitse verkiezingen voor de deur kan ons continent er over een jaar wel eens heel anders uitzien. En dan heb ik het nog niet eens over de mogelijkheid van president Trump.

Het Brexit-referendum is een waarschuwing, een signaal dat we niet mogen negeren. Boosheid van lieden als Juncker, uitspraken die haat juist vergroten – de Engelsen willen weg, laat ze zo snel mogelijk gaan, dan kunnen wij lekker verder – zijn onverantwoord. Een groot deel van de Engelsen, waarschijnlijk zelfs meer dan de 48% die ‘remain’ stemde, wil wél een Europese toekomst. Bijvoorbeeld de jongen in de boekhandel in Circencester, die nu niet meer weet hoe de komende jaren, juist de jaren die zo belangrijk zijn voor hem en zijn leeftijdgenoten, er uit zullen zien.

Wij Europeanen zijn tot elkaar veroordeeld, en moeten aan tafel samen naar oplossingen zoeken. We kunnen dat nu doen of nadat we elkaar de rug hebben toegekeerd, en het continent voor de zoveelste keer in puin hebben gelegd. Ik ga voor de eerste optie. Laten we Albert en Albert eren, en alle anderen die gevallen zijn of geleden hebben onder de wereldoorlogen.

Brexit-blues

Vrijdag kwam ik in Engeland aan, de dag na het Brexit-referendum. Ik kwam in een land in verwarring, in chaos, soms zelfs in paniek. Niemand had verwacht dat het leave-kamp zou winnen, ook de leavers zelf niet. Er is geen plan, niet van het leave-kamp en niet van de regering, en sinds vrijdag is er ook geen geloofwaardige premier meer of inzetbare oppositie: de Labour-partij is druk bezig zichzelf op te blazen.

Sinds het leave-kamp heeft gewonnen, is er een toename van racistische incidenten, is Nigel Farage naar Straatsburg gereisd om zijn mede-Europarlementariërs triomfantelijk uit te schelden, en dineerde David Cameron als een lame duck in Brussel met de andere 27 EU-leiders.

Hoe heeft dit kunnen gebeuren in een land dat zo trots is op zijn diversiteit, dat open en tolerant wil zijn, dat ooit de wereldzeeën heeft beheerst? Er is geen simpel antwoord. Veel kiezers hebben niet tegen de EU gestemd, maar tegen de politieke elites en tegen globalisering. Door de globalisering hebben veel mensen hun werk en hun waardigheid verloren. Dit proces is al tientallen jaren bezig, en begon in Engeland met het sluiten van de mijnen door Thatcher. Later werd werk geoutsourced naar India of Vietnam, en daarna kwamen de immigranten uit Oost-Europa. Omdat Engeland geen gebruik maakte van de mogelijkheid om voor een periode van zeven jaar werkvergunningen voor arbeidskrachten uit de nieuwe EU-lidstaten verplicht te stellen, trokken Oost-Europeanen na 2004 in groten getale naar Engeland. De snelle toename van Oost-Europese immigranten heeft de Engelsen overvallen, in sommige gebieden voelen mensen zich niet meer thuis in hun eigen wijk.

Maar ook het consequente EU-bashing heeft zijn sporen nagelaten. Decennialang hebben politici de EU de schuld gegeven van mislukkingen, en successen voor zichzelf opgeëist. De informatie over de EU was schaars; de Britten weten beschamend weinig over de EU, voor hen zijn het dictatoriale bureaucraten in Brussel aan wie per week 350 miljoen pond moet worden betaald, een bodemloze put dus.

Het derde punt is de leugen- en lastercampagne van het leave-kamp. ‘Let’s take back control’, zo was de leuze, waarmee het stoppen van de immigratie werd bedoeld. Het idee is dat uittreden uit de EU betekent dat de grenzen dicht gaan. Dat dit niet kan, dat het Verenigd Koninkrijk toegang tot de EU-binnenmarkt nodig heeft en dat dit vrij personenverkeer betekent, werd niet verteld. Tot de dag na de campagne. Ook de bewering dat er 350 miljoen pond per week naar de National Health Service zou gaan na uittreden uit de EU, geld dat tot die tijd naar ‘Brussel’ ging, werd na het referendum ijlings ingetrokken. De derde claim, dat er een enorme toestroom van Turken zou komen omdat Turkije binnenkort lid van de EU zou worden, bleek ook niet waar te zijn.

Nu de gevolgen van een Brexit voelbaar worden – de pond is gekelderd, de beurzen zijn gedaald, investeerders dreigen weg te trekken, het Verenigd Koninkrijk heeft de AAA-status van kredietwaardigheid verloren – krijgen veel kiezers spijt. Zij vragen of zij opnieuw mogen stemmen, of eisen een nieuw referendum. Bregretters worden zij nu al genoemd. Cameron wil nu ineens wel een goede band met de ‘vrienden en partners’ in de EU. Het is allemaal een beetje te laat, het was allemaal een beetje dom. Ook de jonge mensen, die overtuigend voor het EU-lidmaatschap hebben gestemd, hebben geen recht van spreken: slechts 40% van hen heeft de moeite genomen om naar de stembus te gaan.

Democratie is een serieuze zaak, stemmen is niet alleen een voorrecht maar ook een morele plicht. Daar hoort bij dat kiezers goed geïnformeerd hun keuze bepalen. Als je niet gaat stemmen of als een blinde kip achter de leugenaars Farage en Johnson aanholt en alle waarschuwingen afdoet als ‘project fear’, krijg je de deksel op je neus. Het is een dure les, het gaat de Engelsen veel kosten, financieel en moreel.

Maar de grootste fout ligt toch echt bij Cameron die een referendum heeft beloofd om de problemen in zijn eigen partij op te lossen en zijn herverkiezing zeker te stellen. Daarmee heeft hij de geest uit de fles gehaald, en zijn land volkomen onnodig in grote problemen gebracht. De Brexit-blues duren nog wel even.

 

 

 

 

Weg met de feitenvrije politiek

Vorige week donderdag werd de Britse parlementariër Jo Cox op klaarlichte dag vermoord, zelfs afgeslacht. Een gedreven politicus, echtgenote en moeder moest met haar leven betalen voor haar idealen. Deze moord was naar alle waarschijnlijkheid het gevolg van een steeds agressievere Brexit-campagne waarin mensen werden opgehitst en verdeeld, en waarin schaamteloos haat werd gezaaid. Het kon gewoon niet goed gaan, lees mijn column op sargasso maar die ik een dag voor deze moord heb geschreven.

De verontwaardiging en onmacht zijn groot, niet alleen in het Verenigd Koninkrijk maar in heel Europa. Velen vragen zich af waar de grens is: hoe ver mag je gaan om stemmen te winnen, wat is de waarde van feiten in het politieke debat en vooral: hoe gaan we nu verder?

In Zwitserland was deze week alweer een volgende rel. Andreas Glarner, parlementariër en asielwoordvoerder van de SVP, en ja inderdaad, ook nog de Andreas van ‘Het sprookje van Andreas‘, heeft provoceren en feitenvrije politiek tot zijn strategie gemaakt. Hij twittert onzin, voelt zich vervolgens beledigd als mensen reageren en sluit dan zijn account. Vervolgens gaat hij door op Facebook, waar hij regelrechte leugens schrijft. Zo beweerde hij dat Zwitserse gepensioneerden hun huis uit zouden worden gezet om plaats te maken voor asielzoekers. Absolute onzin. Twee vrouwen vielen hem hier op aan, en bleven volhouden dat hij een leugenaar was. En wat deed onze sprookjesvriend? Hij gaf het niet toe, maar publiceerde de profielfoto’s van de beide vrouwen met de tekst: ‘Ik begrijp ergens wel, waarom zij links en feministisch zijn’. Dit leidde tot een explosie van beledigingen en haatmails aan het adres van de vrouwen.

Wat is de grens? Mag een politicus onwaarheden spuien en deze gewoon volhouden, tegen alle feiten in? Dit is een belangrijke vraag, want het zijn allang geen incidenten meer, maar wordt steeds meer een succesvolle politieke stijl. Want al is iets niet waar, het is wel gezegd, er blijven dingen hangen, en daar gaat het nou juist om.

Het moet uit zijn met politici die leugens verspreiden voor hun eigen gewin, die er alleen op uit zijn om stemmen te winnen. Politiek gaat erom een ander te overtuigen, om standpunten naar voren te brengen, maar wel graag gebaseerd op feiten. Een Amerikaanse president die België een leuke stad vindt, lijkt me niet zo’n goed idee. En aan de onzin die over de EU wordt gezegd – dictatuur of superstaat bijvoorbeeld – moet ook maar eens een eind komen.

De Tagesanzeiger analyseert sinds kort de uitspraken van politici na debatten met een zogenaamde ‘Faktencheck‘. Hierin worden alle belangrijke uitspraken ontrafeld en op waarheid getoetst. Duitse media volgen nu dit voorbeeld, en hebben onlangs de onzin die AfD-leider Frauke Petry uitkraamt ontleed. Operation Libero houdt politici via Facebook verantwoordelijk voor het waarheidsgehalte van hun uitspraken en heeft een petitie gestart voor meer feiten en fatsoen in het politieke debat.

Dit alles lijkt mij een goede ontwikkeling. De Brexit-campagne heeft laten zien hoe het niet moet, met de dood van Jo Cox als dramatisch dieptepunt. Tijd voor reflectie voor politici: overtuig de tegenstander met feiten, met argumenten, en houd op met haatzaaien tussen groepen. En, houd het alstjeblieft fatsoenlijk. Dat is wel zo prettig.

 

Dansende hooibergen

Soms lijken populisten lachwekkend, maar zijn ze het niet. Een recent voorval in Zwitserland is hier een goed voorbeeld van.

Vorige week werd de langste treintunnel ter wereld, de Gotthardbasistunnel, geopend. Het was een groots feest waar naast veel Zwitserse burgers en notabelen ook de leiders van de omliggende landen aanwezig waren: Angela Merkel, Francois Hollande, Matteo Renzi, om er een paar te noemen. De internationale media berichtten er uitgebreid over, iedereen was vol lof over deze buitengewone prestatie. Het was een dag van nationale trots voor een land dat zo vaak – veelal terecht overigens – kritiek over zich heen krijgt.

Maandagochtend kwam er dan toch nog een zure noot. Waarom waren er dansende derwisjen op het feest geweest, hoe kon de regering bij de opening van een tunnel in het hart van het land de Zwitserse waarden op deze manier verloochenen? De verontwaardiging van de vragensteller, de SVP-parlementariër Sylvia Flückiger-Bäni, was opgewekt door de figuren die op bovenstaande foto te zien zijn. Het waren derwisjen, zo wist zij, en daarin zag zij een teken van sluipende islamisering.

Een derwisj is volgens Wikipedia een islamitische soefie geestelijke die de gelofte van armoede heeft afgelegd. Als ik verder lees, lijkt het mij een hele spannende figuur: ‘hij straalt Gods liefde uit en is wijs, hij geeft goede raad. Hij verschijnt uit en verdwijnt in het niets, bezit toverkracht, kan door muren gaan, kan verschillende gedaanten aannemen, eet levers van doden, rijdt op een paard door de lucht en geeft appels voor vruchtbaarheid’. Maar voor mevrouw Flückiger-Bäni hoort een derwisj niet thuis op een Zwitsers nationaal feest.

Het antwoord van de regering was geestig: mevrouw Flückiger-Bäni had zich vergist, het waren helemaal geen derwisjen maar dansende hooibergen. Heel Zwitsers, horend bij de Alpen, bij de Zwitserse sagen en verhalen, juist boers, dus er was niets mis mee. De vraag en de reactie leidden tot een grote stroom aan reacties, cabaretiers gingen ermee aan de haal, mensen vonden het pijnlijk, lachwekkend, meenden dat het getuigde van grote onwetendheid of schudden hun hoofd in onbegrip.

Maar er zit wel degelijk een addertje onder het gras. Deze opmerking is minder spontaan dan het lijkt. Mevrouw Flückiger-Bäni is relatief onbekend en zegt weinig in het parlement, maar als ze dit doet, is het controversieel en leidt het tot heftige discussies. Het vreemde is, dat zij zelf niet eens op het Gotthardfeest aanwezig was. Er is dan ook een sterk vermoeden dat de SVP-partijleiding dit alles heeft geënsceneerd.

Hoe het ook zij, de vraag is gesteld, de opmerking is gemaakt, de kranten schrijven erover, de controverse is aangewakkerd. Het ‘andere’ is weer eens verdacht gemaakt en een volgende keer wordt er wel degelijk rekening gehouden met de vraag of een voorstelling wel Zwitsers genoeg is. Het gevaar van een langzame vergiftiging van het maatschappelijk klimaat, van een afkalvende tolerantie, van een geleidelijke acceptatie van racisme lijkt mij veel groter dan het gevaar van een sluipende islamisering. Populisten zijn vaak berekenender en minder grappig dan op je op het eerste gezicht zou denken.

 

Foto: http://www.tagesanzeiger.ch/schweiz/standard/achtung-das-fremde/story/25503978.

FPÖ vecht verkiezingsresultaat aan

Daarnet werd bekend dat de Oostenrijkse rechtspopulistische FPÖ de uitslag van de presidentsverkiezingen aanvecht. Het resultaat was uiterst krap: 50,3% voor Van der Bellen, 49,7% voor Hofer. De FPÖ kan het nog steeds niet geloven, en wantrouwt vooral de telling van de briefstemmen op de dag na de verkiezingen.

Het toeval wil dat de Zwitserse SVP twee voor het land zeer bepalende verkiezingen heeft gewonnen met precies hetzelfde percentage: 50,3. Het ging hierbij om de beslissing van 1992 om niet deel te nemen aan de Europese Economische Ruimte (EER), en om het Masseneinwanderungsinitiative van 2014. Beide referenda hebben de koers van het land veranderd. Niemand heeft het ooit gehad over een krappe uitslag, laat staan fraude. Nee, de ‘wil van het volk’ moet zonder mitsen en maren worden geaccepteerd. Aldus de populisten.

Nu de Oostenrijkse zusterpartij FPÖ een presidentsverkiezing met 49,7% van de stemmen heeft verloren, is er ineens sprake van verkiezingsfraude. Dit lijkt mij meten met twee maten. Maar belangrijker is dat een dergelijke actie de stabiliteit van het land niet ten goede komt en het vertrouwen in de democratie verzwakt. Laat dat nou net het doel van de populisten zijn.

Ik ben benieuwd of de uitslag van het Brexit straks ook 50,3% versus 49,7% is. Het zou zomaar kunnen. Of de uitslag dan wordt aangevochten? Dat hangt er van af wie er heeft gewonnen.